Ngày 8/9 hằng năm, thế giới kỷ niệm Ngày Quốc tế Xóa mù chữ (International Literacy Day) — một ngày kỷ niệm nghe có vẻ xa lạ với môi trường doanh nghiệp hiện đại, nơi hầu hết người lao động đều đã biết đọc biết viết. Nhưng nếu nhìn rộng hơn khái niệm “biết chữ” sang các dạng “literacy” mới của thời đại số — biết dùng công nghệ, biết đọc hiểu tài liệu kỹ thuật, biết thao tác trên ứng dụng nội bộ — đây lại là dịp khá phù hợp để nhiều doanh nghiệp sản xuất nhìn lại khoảng cách kỹ năng đang tồn tại trong chính lực lượng lao động của mình. Bài viết này gợi ý hoạt động nội bộ dành cho Ngày Quốc tế Xóa mù chữ mà bộ phận Nhân sự có thể cân nhắc tổ chức, gắn với câu chuyện đào tạo và xây dựng văn hóa học tập trong nhà máy.

Nguồn gốc Ngày Quốc tế Xóa mù chữ

Ngày Quốc tế Xóa mù chữ được UNESCO công bố vào ngày 26/10/1966, tại kỳ họp Đại hội đồng UNESCO lần thứ 14, và được tổ chức lần đầu tiên vào năm 1967. Nguồn gốc của ngày này bắt nguồn từ Hội nghị Bộ trưởng Giáo dục Thế giới về Xóa mù chữ (World Conference of Ministers of Education on the Eradication of Illiteracy), diễn ra tại Tehran năm 1965. Mục tiêu ban đầu của ngày kỷ niệm khá rõ ràng: nhắc nhở cộng đồng quốc tế về tầm quan trọng của việc biết đọc biết viết đối với cá nhân, cộng đồng và toàn xã hội — coi đây là nền tảng tối thiểu để một người có thể tham gia đầy đủ vào đời sống kinh tế, xã hội.

Bối cảnh xã hội hiện đại: khi “biết chữ” không còn chỉ là đọc và viết

Sau gần 60 năm, cách hiểu về “literacy” đã mở rộng đáng kể so với định nghĩa gốc. Một số xu hướng đáng chú ý:

• Từ “biết đọc biết viết cơ bản” sang nhiều dạng “literacy” khác nhau: digital literacy (kỹ năng số), financial literacy (hiểu biết tài chính cá nhân), health literacy (hiểu biết sức khỏe) đang dần được xem là những năng lực nền tảng không kém phần quan trọng, đặc biệt với người lao động phải tương tác hằng ngày với công nghệ, bảng lương, bảo hiểm.
• Công nghệ học trực tuyến giúp việc phổ cập kỹ năng dễ tiếp cận hơn: e-learning, video hướng dẫn ngắn, ứng dụng học trên điện thoại đang thay thế dần lớp học truyền thống cần tập trung đông người cùng một thời điểm — điều này có thể mở ra cơ hội đào tạo linh hoạt hơn cho lao động theo ca.
• Khoảng cách kỹ năng số giữa các thế hệ trong cùng một nhà máy: một số doanh nghiệp sản xuất đang chứng kiến khoảng cách rõ rệt giữa lao động trẻ (vốn quen thao tác smartphone, app) và lao động lớn tuổi hơn (có thể gặp khó khăn khi dùng app chấm công, đọc hướng dẫn vận hành máy móc hiện đại) — dù cả hai nhóm đều biết đọc biết viết theo nghĩa truyền thống.

Đây là điểm mở để doanh nghiệp có thể khai thác thêm cho ngày kỷ niệm này, thay vì chỉ dừng ở thông điệp giáo dục phổ cập chung chung vốn ít liên quan trực tiếp đến môi trường làm việc.

Trong bối cảnh doanh nghiệp sản xuất: vì sao đáng được tổ chức

Ở nhiều nhà máy, thực tế cho thấy một bộ phận công nhân — đặc biệt là lao động lớn tuổi hoặc từ vùng nông thôn — có thể gặp hạn chế nhất định khi đọc hiểu tài liệu kỹ thuật, hướng dẫn vận hành máy móc hiện đại, hoặc khi phải dùng app chấm công/báo cáo qua điện thoại thay vì cách làm thủ công quen thuộc trước đây. Với từng vai trò trong doanh nghiệp, ý nghĩa của ngày này cũng khác nhau:

• Chủ doanh nghiệp/CEO: có thể xem đây là dịp truyền thông về cam kết đầu tư phát triển con người, một phần của chiến lược đầu tư phát triển nguồn nhân lực dài hạn, thay vì chỉ tập trung vào chỉ tiêu sản lượng ngắn hạn.
• Trưởng phòng Nhân sự: có cơ hội rà soát lại chương trình đào tạo hiện có, xem đã tính đến nhóm lao động gặp khó khăn về kỹ năng số hay chưa, tránh tình trạng chương trình đào tạo được thiết kế mặc định cho người đã thành thạo công nghệ.
• Quản đốc/Tổ trưởng chuyền sản xuất: là người trực tiếp quan sát ai trong tổ đang gặp khó khi thao tác máy móc mới hoặc app nội bộ, nên có vai trò quan trọng trong việc phát hiện sớm và đề xuất hỗ trợ kịp thời, tránh để người lao động tự xoay xở một mình.
• Chuyên viên đào tạo: cần cân nhắc thiết kế nội dung đào tạo theo nhiều lớp độ khó, có thể bắt đầu từ những kỹ năng số cơ bản nhất trước khi tiến đến nội dung chuyên môn phức tạp hơn.
• Người lao động trực tiếp sản xuất: đối tượng chịu ảnh hưởng trực tiếp nhất — với một số người, việc không tự tin dùng công nghệ có thể khiến họ ngại đề xuất ý kiến, ngại chuyển đổi sang vị trí công việc mới, hoặc cảm thấy tụt lại so với đồng nghiệp trẻ hơn.

Gợi ý hoạt động nội bộ dành cho Ngày Quốc tế Xóa mù chữ

Một số hoạt động HR có thể cân nhắc tổ chức nhân dịp này, tùy vào quy mô và mức độ số hóa hiện có của doanh nghiệp:

1. Khảo sát nhanh mức độ tự tin sử dụng công nghệ số của công nhân

• Thiết kế một khảo sát ngắn (giấy hoặc hỏi trực tiếp tại chuyền) để nắm được ai đang gặp khó khăn khi dùng app chấm công, đọc hướng dẫn vận hành máy, hoặc các công cụ số khác trong công việc hằng ngày.
• Kết quả khảo sát là cơ sở để bộ phận đào tạo thiết kế nội dung phù hợp hơn, thay vì áp dụng một chương trình chung cho tất cả mọi người.

2. Buổi hướng dẫn sử dụng app/công cụ số cơ bản cho nhóm lớn tuổi

• Tổ chức các buổi hướng dẫn nhỏ, kiên nhẫn, tập trung vào thao tác thực tế mà công nhân dùng hằng ngày như chấm công qua app, xem phiếu lương điện tử, đăng ký nghỉ phép trên điện thoại.
• Ưu tiên hình thức “cầm tay chỉ việc” trực tiếp trên thiết bị của chính họ, thay vì chỉ trình chiếu lý thuyết trên màn hình lớn.

3. Góc thư viện mini/tài liệu dễ đọc tại xưởng

• Xây dựng một góc nhỏ tại nhà xưởng hoặc nhà ăn với tài liệu hướng dẫn được trình bày trực quan — nhiều hình ảnh, ít chữ, sơ đồ bước — giúp người lao động có thể tự tra cứu khi cần mà không ngại hỏi lại nhiều lần.
• Có thể lồng ghép cả tài liệu liên quan đến an toàn lao động, quy trình vận hành, giúp góc thư viện có giá trị sử dụng lâu dài chứ không chỉ phục vụ riêng ngày kỷ niệm.

4. Chương trình “kèm cặp ngược” — nhân viên trẻ hướng dẫn nhân viên lớn tuổi

• Ghép cặp nhân viên trẻ, thành thạo công nghệ với đồng nghiệp lớn tuổi hơn để hướng dẫn các thao tác số cơ bản trong một khoảng thời gian ngắn mỗi tuần, tương tự tinh thần của các chương trình đào tạo đội ngũ kế cận nhưng theo chiều ngược lại về kỹ năng công nghệ.
• Đây cũng là dịp để nhân viên trẻ rèn kỹ năng hướng dẫn, giao tiếp — một hình thức phát triển năng lực hai chiều thay vì chỉ một chiều truyền thống.

Lưu ý khi tổ chức

• Tránh tạo cảm giác bị đánh giá thấp hoặc xấu hổ: với những người có hạn chế về đọc viết hoặc công nghệ, cách tiếp cận cần tế nhị — tránh gọi tên trực tiếp trước tập thể, tránh dùng ngôn ngữ mang tính so sánh hơn thua giữa các nhân viên.
• Thiết kế nội dung đào tạo trực quan, dễ tiếp cận: ưu tiên hình ảnh, video ngắn, minh họa từng bước thay vì văn bản dài dòng nhiều thuật ngữ, để người học ở mọi trình độ đều có thể theo kịp.
• Kiên nhẫn và không gấp rút: thay đổi thói quen sử dụng công nghệ ở người lớn tuổi thường cần thời gian và lặp lại nhiều lần — một số doanh nghiệp có thể cân nhắc duy trì hoạt động hỗ trợ này thường xuyên hơn là chỉ tổ chức một lần trong năm.

Ngày Quốc tế Xóa mù chữ, khi được diễn giải theo nghĩa mở rộng sang kỹ năng số, có thể trở thành một dịp ý nghĩa để doanh nghiệp sản xuất nhìn lại khoảng cách năng lực đang tồn tại trong chính đội ngũ của mình — không phải để phán xét, mà để tìm cách thu hẹp khoảng cách đó một cách nhân văn. Đây cũng là một phần trong bức tranh tổng thể của công tác Quản trị nhân sự hướng đến xây dựng văn hóa học tập bền vững cho mọi thế hệ người lao động.

Bài viết liên quan

• Đào Tạo Đội Ngũ Kế Cận: Quy Trình Xây Dựng Bài Bản
• Số Hóa Huấn Luyện An Toàn Lao Động Cho Doanh Nghiệp Sản Xuất