Sáu khái niệm giúp xây dựng phúc lợi có tác dụng thật: giữ người, tạo động lực và được nhân viên thấy công bằng. Bấm vào từng ô để lật và xem giải thích.
Ba cách hiểu vì sao phúc lợi quan trọng và nên ưu tiên cái gì trước.
Nhu cầu an toàn và sinh lý phải được đáp ứng trước khi nói đến động lực cao hơn.
Là gì
Abraham Maslow đề xuất thứ bậc nhu cầu trong bài A Theory of Human Motivation (1943): sinh lý, an toàn, xã hội, được tôn trọng và tự thể hiện. Với nhiều người lao động, lương ổn định và an toàn nơi làm việc là nền tảng để các phúc lợi khác có ý nghĩa.
Cách làm
- Xem nhóm nhân viên đang ở tầng nhu cầu nào, ví dụ bữa ăn, chỗ ở, đi lại.
- Ưu tiên phúc lợi giải quyết nhu cầu nền tảng trước.
- Sau đó mới bổ sung phúc lợi về phát triển và công nhận.
Lưu ý
Mô hình này là khung tham khảo, không phải thang cứng. Mỗi nhóm nhân viên có hoàn cảnh khác nhau.
Phúc lợi thiếu gây bất mãn, nhưng đủ rồi thì không tự tạo ra động lực.
Là gì
Frederick Herzberg công bố trong The Motivation to Work (1959). Ông chia yếu tố công việc thành nhóm duy trì (lương, điều kiện làm việc, chính sách) và nhóm động viên (thành tựu, được công nhận, trách nhiệm). Nhóm duy trì thiếu sẽ gây bất mãn; nhóm động viên mới thúc đẩy nỗ lực.
Cách làm
- Liệt kê phúc lợi hiện có, đánh dấu phúc lợi duy trì và phúc lợi động viên.
- Đảm bảo nhóm duy trì không bị thiếu hoặc không công bằng.
- Đầu tư thêm vào công nhận và trách nhiệm để tạo động lực.
Lưu ý
Tăng phúc lợi duy trì không tự động làm nhân viên gắn bó hơn. Cần kết hợp với cách quản lý và công nhận.
Coi lương, phúc lợi, phát triển, công nhận và môi trường là một gói thống nhất.
Là gì
Tổng đãi ngộ là cách nhìn toàn bộ những gì người lao động nhận được từ công việc: lương và thưởng, phúc lợi, cơ hội phát triển, công nhận và môi trường làm việc. Khung này được WorldatWork phổ biến trong thực hành C&B.
Cách làm
- Liệt kê mọi khoản nhân viên đang nhận, kể cả khoản không tính bằng tiền.
- Đánh giá mỗi khoản có giá trị với nhóm nào.
- Trình bày gói cho nhân viên bằng ước tính giá trị hằng năm, không chỉ con số lương.
Lưu ý
Liệt kê phúc lợi nhưng không cho nhân viên biết thì họ không cảm nhận được giá trị. Hãy truyền thông rõ.
Ba cách làm phúc lợi công bằng và đo được kết quả.
Nhân viên so sánh phần đóng góp và phần nhận được với người khác.
Là gì
J. Stacy Adams trình bày thuyết công bằng (equity theory) năm 1963. Theo đó, người lao động đánh giá sự công bằng bằng cách so tỷ lệ giữa đóng góp và quyền lợi của mình với người xung quanh. Khi thấy bất công, họ có thể giảm nỗ lực hoặc nghỉ việc.
Cách làm
- Rà soát chính sách phúc lợi cùng cấp bậc và vị trí có giống nhau không.
- Giải thích tiêu chí được hưởng bằng văn bản rõ ràng.
- Có kênh để nhân viên hỏi và khiếu nại về phúc lợi.
Lưu ý
Công bằng không có nghĩa là mọi người nhận như nhau. Cần tiêu chí rõ ràng và được áp dụng nhất quán.
Nhân viên chọn phúc lợi phù hợp trong một ngân sách chung.
Là gì
Phúc lợi linh hoạt (flexible benefits hoặc cafeteria plan) cho nhân viên chọn các gói phúc lợi trong một mức ngân sách do doanh nghiệp đặt. Cách này đáp ứng được nhu cầu khác nhau giữa người độc thân, người có con nhỏ hay người lớn tuổi.
Cách làm
- Chia nhóm nhân viên theo hoàn cảnh chính.
- Đặt ngân sách mỗi người và các gói lựa chọn.
- Khảo sát sau mỗi kỳ để điều chỉnh gói cho sát nhu cầu.
Lưu ý
Lựa chọn quá nhiều làm nhân viên khó quyết định. Giới hạn số gói ở mức vừa phải.
Theo dõi mức sử dụng, mức hài lòng và tác động lên việc giữ người.
Là gì
Phúc lợi cần được đo như mọi chi phí khác. Các chỉ số thường dùng gồm tỷ lệ nhân viên sử dụng, mức hài lòng qua khảo sát và tỷ lệ nghỉ việc trước và sau khi thay đổi chính sách.
Cách làm
- Ghi chi phí và số người sử dụng cho từng phúc lợi mỗi quý.
- Khảo sát mức hài lòng ngắn gọn, 3 đến 5 câu.
- So tỷ lệ nghỉ việc trước và sau khi thay đổi, có tính đến yếu tố khác.
Lưu ý
Tương quan giữa phúc lợi và tỷ lệ nghỉ việc chưa chắc là quan hệ nhân quả. Cần nhìn nhiều chỉ số cùng lúc.
Ba nhóm khái niệm nền tảng của chính sách phúc lợi.
- Bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp
- Nghỉ phép năm, nghỉ lễ, nghỉ thai sản
- Trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc làm
- Chế độ an toàn, vệ sinh lao động
- Bảo hiểm sức khỏe bổ sung
- Khám sức khỏe định kỳ
- Hỗ trợ ăn trưa, đi lại, điện thoại
- Thưởng lễ, tết, sinh nhật, cưới hỏi, hiếu hỷ
- Du lịch, team building, hỗ trợ học tập
- Tổng đãi ngộ (total rewards): lương, thưởng, phúc lợi, phát triển
- Phúc lợi linh hoạt: nhân viên tự chọn gói phù hợp
- Benchmark: so sánh với thị trường
- Điều kiện hưởng: thâm niên, vị trí, kết quả
- Ngân sách phúc lợi
Sáu quy trình trong quản lý phúc lợi.
Để làm gì: có chính sách rõ ràng, cạnh tranh và phù hợp khả năng tài chính của doanh nghiệp.
Các bước thực hiện
- Bước 1 - Khảo sát nhu cầu. Lấy ý kiến nhân viên.
- Bước 2 - Benchmark thị trường. So sánh với doanh nghiệp cùng ngành.
- Bước 3 - Đề xuất gói phúc lợi. Kèm dự toán chi phí.
- Bước 4 - Phê duyệt và ban hành. Lãnh đạo thông qua.
Để làm gì: kiểm soát chi phí và bảo đảm chi đúng mục tiêu.
Các bước thực hiện
- Bước 1 - Tính chi phí theo từng khoản. Đầu người và tổng.
- Bước 2 - Dự phòng biến động. Tăng nhân sự, tăng giá.
- Bước 3 - Trình duyệt. Gắn vào ngân sách năm.
- Bước 4 - Theo dõi chi tiêu. Báo cáo hằng quý.
Để làm gì: nhân viên hiểu và dùng đúng phúc lợi mình có, tăng giá trị cảm nhận.
Các bước thực hiện
- Bước 1 - Soạn tài liệu dễ hiểu. Tóm tắt từng khoản.
- Bước 2 - Công bố đa kênh. Họp, email, cẩm nang.
- Bước 3 - Giải đáp thắc mắc. Đầu mối HR rõ ràng.
- Bước 4 - Hướng dẫn thủ tục. Cách đăng ký, hồ sơ cần có.
Để làm gì: chi trả nhanh, đúng điều kiện và có lưu vết.
Các bước thực hiện
- Bước 1 - Tiếp nhận hồ sơ. Theo mẫu quy định.
- Bước 2 - Kiểm tra điều kiện. Đối chiếu chính sách.
- Bước 3 - Phê duyệt. Theo thẩm quyền.
- Bước 4 - Chi trả và lưu hồ sơ. Thông báo kết quả cho nhân viên.
Để làm gì: tuân thủ luật, bảo đảm quyền lợi và tránh truy thu, phạt.
Các bước thực hiện
- Bước 1 - Đăng ký, báo tăng giảm. Đúng thời hạn quy định.
- Bước 2 - Đối chiếu mức đóng. Với lương đã khai.
- Bước 3 - Hỗ trợ giải quyết chế độ. Ốm đau, thai sản, thất nghiệp.
- Bước 4 - Rà soát định kỳ. Đối chiếu dữ liệu với cơ quan bảo hiểm.
Để làm gì: giữ chính sách phù hợp với nhu cầu nhân viên và điều kiện doanh nghiệp.
Các bước thực hiện
- Bước 1 - Thu thập dữ liệu sử dụng. Khoản nào ít người dùng.
- Bước 2 - Khảo sát mức hài lòng. Hằng năm.
- Bước 3 - Đề xuất điều chỉnh. Bổ sung, bỏ hoặc thay thế.
- Bước 4 - Ban hành phiên bản mới. Truyền thông lại.
Phân theo từng cấp và đặc thù mô hình.
- Hồ sơ yêu cầu phức tạp, xử lý chậm
- Báo bảo hiểm trễ hạn hoặc sai mức đóng
- Chi trả sai đối tượng hoặc sai mức
- Không lưu vết phê duyệt
- Hứa phúc lợi ngoài chính sách
- Áp dụng không đồng đều giữa nhân viên
- Không hướng dẫn nhân viên thủ tục
- Không phản ánh nhu cầu của đội nhóm
- Cắt phúc lợi đột ngột khi khó khăn mà không giải thích
- Chỉ so sánh chi phí, bỏ qua giá trị giữ chân
- Chính sách không gắn với chiến lược nhân sự
- Thiếu dữ liệu để ra quyết định
- Không biết mình được hưởng những gì
- Phúc lợi không phù hợp nhu cầu thực tế
- Thủ tục rườm rà, chờ lâu
- Cảm thấy không công bằng giữa các nhóm
- Nhiều khoản theo ca, độc hại cần tính đúng
- Lao động phổ thông ít quan tâm gói dài hạn
- Quản lý nhà ở, đưa đón phức tạp
- Phúc lợi khác nhau giữa chi nhánh
- Doanh nghiệp nhỏ ngân sách hạn chế
- Thiếu dữ liệu so sánh thị trường
Bốn nhóm chỉ số theo góc nhìn quản trị.
- Chi phí phúc lợi bình quân trên mỗi nhân viên
- Tỷ lệ chi phí phúc lợi trên quỹ lương
- Mức hài lòng của nhân viên về phúc lợi
- Tỷ lệ nhân viên hiểu rõ chính sách phúc lợi
- Thời gian xử lý đề nghị hưởng phúc lợi
- Tỷ lệ báo tăng giảm bảo hiểm đúng hạn
- Tỷ lệ hồ sơ phải bổ sung hoặc làm lại
- Tỷ lệ sử dụng từng khoản phúc lợi
- Tỷ lệ nghỉ việc với lý do liên quan đến đãi ngộ
Ai làm gì trong quản lý phúc lợi ở từng mô hình.
- HR C&B: thiết kế phụ cấp ca, độc hại, chuyên cần
- Hành chính: quản lý ăn ca, đưa đón, nhà ở
- Y tế: khám sức khỏe định kỳ
- HR trung tâm: chuẩn hóa chính sách toàn hệ thống
- Cửa hàng trưởng: hướng dẫn nhân viên thủ tục
- HR vùng: xử lý đề nghị và đối chiếu
- HR: quản lý ăn ca, đồng phục, ưu đãi lưu trú
- Trưởng bộ phận: đề xuất ghi nhận nhân viên
- Kế toán: chi trả đúng hạn
- HR: bảo hiểm tai nạn, hỗ trợ đi lại, ăn ca
- Điều phối: ghi nhận chuyến, ca làm cho phụ cấp
- An toàn: chế độ bảo hộ lao động
- HR công ty: phụ cấp công trường, bảo hiểm tai nạn
- Chỉ huy trưởng: bố trí ăn ở tại công trường
- Kế toán dự án: chi phí phúc lợi theo dự án
- Chủ doanh nghiệp: chọn vài phúc lợi giá trị nhất
- Kế toán kiêm nhân sự: làm bảo hiểm và chi trả
- Ưu tiên phúc lợi bắt buộc, thêm khoản thiết thực
- Trưởng phòng nhân sự: thiết kế gói và ngân sách
- Chuyên viên C&B: vận hành bảo hiểm và phúc lợi
- Quản lý trực tiếp: truyền thông và ghi nhận
Tick từng mục hoặc tải về file để dùng trong công việc.
- Đã khảo sát nhu cầu nhân viên
- Đã benchmark với thị trường
- Có dự toán chi phí và ngân sách
- Điều kiện hưởng rõ ràng
- Lãnh đạo đã phê duyệt
- Có tài liệu tóm tắt dễ hiểu
- Công bố qua nhiều kênh
- Có đầu mối giải đáp thắc mắc
- Hướng dẫn thủ tục đăng ký
- Thu phản hồi sau công bố
- Báo tăng giảm lao động đúng hạn
- Mức đóng khớp với lương khai báo
- Hỗ trợ hồ sơ chế độ ốm đau, thai sản
- Đối chiếu dữ liệu với cơ quan bảo hiểm
- Lưu chứng từ nộp
- Thống kê mức sử dụng từng khoản
- Khảo sát mức hài lòng
- So sánh chi phí với ngân sách
- Đề xuất điều chỉnh
- Công bố phiên bản cập nhật