Lý thuyết nền tảng
Phúc lợi đúng mục tiêu, đúng người

Sáu khái niệm giúp xây dựng phúc lợi có tác dụng thật: giữ người, tạo động lực và được nhân viên thấy công bằng. Bấm vào từng ô để lật và xem giải thích.

1
Nền tảng

Ba cách hiểu vì sao phúc lợi quan trọng và nên ưu tiên cái gì trước.

Tháp nhu cầu Maslow

Nhu cầu an toàn và sinh lý phải được đáp ứng trước khi nói đến động lực cao hơn.

Tháp nhu cầu Maslow

Là gì

Abraham Maslow đề xuất thứ bậc nhu cầu trong bài A Theory of Human Motivation (1943): sinh lý, an toàn, xã hội, được tôn trọng và tự thể hiện. Với nhiều người lao động, lương ổn định và an toàn nơi làm việc là nền tảng để các phúc lợi khác có ý nghĩa.

Cách làm

  1. Xem nhóm nhân viên đang ở tầng nhu cầu nào, ví dụ bữa ăn, chỗ ở, đi lại.
  2. Ưu tiên phúc lợi giải quyết nhu cầu nền tảng trước.
  3. Sau đó mới bổ sung phúc lợi về phát triển và công nhận.

Lưu ý

Mô hình này là khung tham khảo, không phải thang cứng. Mỗi nhóm nhân viên có hoàn cảnh khác nhau.

Thuyết hai nhân tố

Phúc lợi thiếu gây bất mãn, nhưng đủ rồi thì không tự tạo ra động lực.

Thuyết hai nhân tố

Là gì

Frederick Herzberg công bố trong The Motivation to Work (1959). Ông chia yếu tố công việc thành nhóm duy trì (lương, điều kiện làm việc, chính sách) và nhóm động viên (thành tựu, được công nhận, trách nhiệm). Nhóm duy trì thiếu sẽ gây bất mãn; nhóm động viên mới thúc đẩy nỗ lực.

Cách làm

  1. Liệt kê phúc lợi hiện có, đánh dấu phúc lợi duy trì và phúc lợi động viên.
  2. Đảm bảo nhóm duy trì không bị thiếu hoặc không công bằng.
  3. Đầu tư thêm vào công nhận và trách nhiệm để tạo động lực.

Lưu ý

Tăng phúc lợi duy trì không tự động làm nhân viên gắn bó hơn. Cần kết hợp với cách quản lý và công nhận.

Tổng đãi ngộ (total rewards)

Coi lương, phúc lợi, phát triển, công nhận và môi trường là một gói thống nhất.

Tổng đãi ngộ (total rewards)

Là gì

Tổng đãi ngộ là cách nhìn toàn bộ những gì người lao động nhận được từ công việc: lương và thưởng, phúc lợi, cơ hội phát triển, công nhận và môi trường làm việc. Khung này được WorldatWork phổ biến trong thực hành C&B.

Cách làm

  1. Liệt kê mọi khoản nhân viên đang nhận, kể cả khoản không tính bằng tiền.
  2. Đánh giá mỗi khoản có giá trị với nhóm nào.
  3. Trình bày gói cho nhân viên bằng ước tính giá trị hằng năm, không chỉ con số lương.

Lưu ý

Liệt kê phúc lợi nhưng không cho nhân viên biết thì họ không cảm nhận được giá trị. Hãy truyền thông rõ.

2
Công bằng và hiệu quả

Ba cách làm phúc lợi công bằng và đo được kết quả.

Thuyết công bằng

Nhân viên so sánh phần đóng góp và phần nhận được với người khác.

Thuyết công bằng

Là gì

J. Stacy Adams trình bày thuyết công bằng (equity theory) năm 1963. Theo đó, người lao động đánh giá sự công bằng bằng cách so tỷ lệ giữa đóng góp và quyền lợi của mình với người xung quanh. Khi thấy bất công, họ có thể giảm nỗ lực hoặc nghỉ việc.

Cách làm

  1. Rà soát chính sách phúc lợi cùng cấp bậc và vị trí có giống nhau không.
  2. Giải thích tiêu chí được hưởng bằng văn bản rõ ràng.
  3. Có kênh để nhân viên hỏi và khiếu nại về phúc lợi.

Lưu ý

Công bằng không có nghĩa là mọi người nhận như nhau. Cần tiêu chí rõ ràng và được áp dụng nhất quán.

Phúc lợi linh hoạt

Nhân viên chọn phúc lợi phù hợp trong một ngân sách chung.

Phúc lợi linh hoạt

Là gì

Phúc lợi linh hoạt (flexible benefits hoặc cafeteria plan) cho nhân viên chọn các gói phúc lợi trong một mức ngân sách do doanh nghiệp đặt. Cách này đáp ứng được nhu cầu khác nhau giữa người độc thân, người có con nhỏ hay người lớn tuổi.

Cách làm

  1. Chia nhóm nhân viên theo hoàn cảnh chính.
  2. Đặt ngân sách mỗi người và các gói lựa chọn.
  3. Khảo sát sau mỗi kỳ để điều chỉnh gói cho sát nhu cầu.

Lưu ý

Lựa chọn quá nhiều làm nhân viên khó quyết định. Giới hạn số gói ở mức vừa phải.

Đo hiệu quả phúc lợi

Theo dõi mức sử dụng, mức hài lòng và tác động lên việc giữ người.

Đo hiệu quả phúc lợi

Là gì

Phúc lợi cần được đo như mọi chi phí khác. Các chỉ số thường dùng gồm tỷ lệ nhân viên sử dụng, mức hài lòng qua khảo sát và tỷ lệ nghỉ việc trước và sau khi thay đổi chính sách.

Cách làm

  1. Ghi chi phí và số người sử dụng cho từng phúc lợi mỗi quý.
  2. Khảo sát mức hài lòng ngắn gọn, 3 đến 5 câu.
  3. So tỷ lệ nghỉ việc trước và sau khi thay đổi, có tính đến yếu tố khác.

Lưu ý

Tương quan giữa phúc lợi và tỷ lệ nghỉ việc chưa chắc là quan hệ nhân quả. Cần nhìn nhiều chỉ số cùng lúc.

1
Thuật ngữ cần nắm

Ba nhóm khái niệm nền tảng của chính sách phúc lợi.

Phúc lợi bắt buộc
  • Bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp
  • Nghỉ phép năm, nghỉ lễ, nghỉ thai sản
  • Trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc làm
  • Chế độ an toàn, vệ sinh lao động
Phúc lợi tự nguyện
  • Bảo hiểm sức khỏe bổ sung
  • Khám sức khỏe định kỳ
  • Hỗ trợ ăn trưa, đi lại, điện thoại
  • Thưởng lễ, tết, sinh nhật, cưới hỏi, hiếu hỷ
  • Du lịch, team building, hỗ trợ học tập
Thiết kế chính sách
  • Tổng đãi ngộ (total rewards): lương, thưởng, phúc lợi, phát triển
  • Phúc lợi linh hoạt: nhân viên tự chọn gói phù hợp
  • Benchmark: so sánh với thị trường
  • Điều kiện hưởng: thâm niên, vị trí, kết quả
  • Ngân sách phúc lợi
2
Quy trình chuẩn

Sáu quy trình trong quản lý phúc lợi.

Xây dựng chính sách phúc lợi

Để làm gì: có chính sách rõ ràng, cạnh tranh và phù hợp khả năng tài chính của doanh nghiệp.

Các bước thực hiện

  1. Bước 1 - Khảo sát nhu cầu. Lấy ý kiến nhân viên.
  2. Bước 2 - Benchmark thị trường. So sánh với doanh nghiệp cùng ngành.
  3. Bước 3 - Đề xuất gói phúc lợi. Kèm dự toán chi phí.
  4. Bước 4 - Phê duyệt và ban hành. Lãnh đạo thông qua.
Lập ngân sách phúc lợi

Để làm gì: kiểm soát chi phí và bảo đảm chi đúng mục tiêu.

Các bước thực hiện

  1. Bước 1 - Tính chi phí theo từng khoản. Đầu người và tổng.
  2. Bước 2 - Dự phòng biến động. Tăng nhân sự, tăng giá.
  3. Bước 3 - Trình duyệt. Gắn vào ngân sách năm.
  4. Bước 4 - Theo dõi chi tiêu. Báo cáo hằng quý.
Truyền thông chính sách

Để làm gì: nhân viên hiểu và dùng đúng phúc lợi mình có, tăng giá trị cảm nhận.

Các bước thực hiện

  1. Bước 1 - Soạn tài liệu dễ hiểu. Tóm tắt từng khoản.
  2. Bước 2 - Công bố đa kênh. Họp, email, cẩm nang.
  3. Bước 3 - Giải đáp thắc mắc. Đầu mối HR rõ ràng.
  4. Bước 4 - Hướng dẫn thủ tục. Cách đăng ký, hồ sơ cần có.
Xử lý đề nghị hưởng phúc lợi

Để làm gì: chi trả nhanh, đúng điều kiện và có lưu vết.

Các bước thực hiện

  1. Bước 1 - Tiếp nhận hồ sơ. Theo mẫu quy định.
  2. Bước 2 - Kiểm tra điều kiện. Đối chiếu chính sách.
  3. Bước 3 - Phê duyệt. Theo thẩm quyền.
  4. Bước 4 - Chi trả và lưu hồ sơ. Thông báo kết quả cho nhân viên.
Quản lý bảo hiểm

Để làm gì: tuân thủ luật, bảo đảm quyền lợi và tránh truy thu, phạt.

Các bước thực hiện

  1. Bước 1 - Đăng ký, báo tăng giảm. Đúng thời hạn quy định.
  2. Bước 2 - Đối chiếu mức đóng. Với lương đã khai.
  3. Bước 3 - Hỗ trợ giải quyết chế độ. Ốm đau, thai sản, thất nghiệp.
  4. Bước 4 - Rà soát định kỳ. Đối chiếu dữ liệu với cơ quan bảo hiểm.
Đánh giá và cập nhật chính sách

Để làm gì: giữ chính sách phù hợp với nhu cầu nhân viên và điều kiện doanh nghiệp.

Các bước thực hiện

  1. Bước 1 - Thu thập dữ liệu sử dụng. Khoản nào ít người dùng.
  2. Bước 2 - Khảo sát mức hài lòng. Hằng năm.
  3. Bước 3 - Đề xuất điều chỉnh. Bổ sung, bỏ hoặc thay thế.
  4. Bước 4 - Ban hành phiên bản mới. Truyền thông lại.
3
Vấn đề thường gặp

Phân theo từng cấp và đặc thù mô hình.

Cấp thực thi
  • Hồ sơ yêu cầu phức tạp, xử lý chậm
  • Báo bảo hiểm trễ hạn hoặc sai mức đóng
  • Chi trả sai đối tượng hoặc sai mức
  • Không lưu vết phê duyệt
Cấp quản lý
  • Hứa phúc lợi ngoài chính sách
  • Áp dụng không đồng đều giữa nhân viên
  • Không hướng dẫn nhân viên thủ tục
  • Không phản ánh nhu cầu của đội nhóm
Cấp lãnh đạo
  • Cắt phúc lợi đột ngột khi khó khăn mà không giải thích
  • Chỉ so sánh chi phí, bỏ qua giá trị giữ chân
  • Chính sách không gắn với chiến lược nhân sự
  • Thiếu dữ liệu để ra quyết định
Nhân viên (khách hàng nội bộ)
  • Không biết mình được hưởng những gì
  • Phúc lợi không phù hợp nhu cầu thực tế
  • Thủ tục rườm rà, chờ lâu
  • Cảm thấy không công bằng giữa các nhóm
Sản xuất
  • Nhiều khoản theo ca, độc hại cần tính đúng
  • Lao động phổ thông ít quan tâm gói dài hạn
  • Quản lý nhà ở, đưa đón phức tạp
Chuỗi, dịch vụ và doanh nghiệp nhỏ
  • Phúc lợi khác nhau giữa chi nhánh
  • Doanh nghiệp nhỏ ngân sách hạn chế
  • Thiếu dữ liệu so sánh thị trường
4
KPI đo lường

Bốn nhóm chỉ số theo góc nhìn quản trị.

Tài chính
  • Chi phí phúc lợi bình quân trên mỗi nhân viên
  • Tỷ lệ chi phí phúc lợi trên quỹ lương
Khách hàng
  • Mức hài lòng của nhân viên về phúc lợi
  • Tỷ lệ nhân viên hiểu rõ chính sách phúc lợi
Quy trình
  • Thời gian xử lý đề nghị hưởng phúc lợi
  • Tỷ lệ báo tăng giảm bảo hiểm đúng hạn
  • Tỷ lệ hồ sơ phải bổ sung hoặc làm lại
Con người
  • Tỷ lệ sử dụng từng khoản phúc lợi
  • Tỷ lệ nghỉ việc với lý do liên quan đến đãi ngộ
5
Vai trò theo mô hình doanh nghiệp

Ai làm gì trong quản lý phúc lợi ở từng mô hình.

Sản xuất
  • HR C&B: thiết kế phụ cấp ca, độc hại, chuyên cần
  • Hành chính: quản lý ăn ca, đưa đón, nhà ở
  • Y tế: khám sức khỏe định kỳ
Chuỗi bán lẻ
  • HR trung tâm: chuẩn hóa chính sách toàn hệ thống
  • Cửa hàng trưởng: hướng dẫn nhân viên thủ tục
  • HR vùng: xử lý đề nghị và đối chiếu
Khách sạn, nhà hàng
  • HR: quản lý ăn ca, đồng phục, ưu đãi lưu trú
  • Trưởng bộ phận: đề xuất ghi nhận nhân viên
  • Kế toán: chi trả đúng hạn
Logistics
  • HR: bảo hiểm tai nạn, hỗ trợ đi lại, ăn ca
  • Điều phối: ghi nhận chuyến, ca làm cho phụ cấp
  • An toàn: chế độ bảo hộ lao động
Xây dựng
  • HR công ty: phụ cấp công trường, bảo hiểm tai nạn
  • Chỉ huy trưởng: bố trí ăn ở tại công trường
  • Kế toán dự án: chi phí phúc lợi theo dự án
Siêu nhỏ và nhỏ
  • Chủ doanh nghiệp: chọn vài phúc lợi giá trị nhất
  • Kế toán kiêm nhân sự: làm bảo hiểm và chi trả
  • Ưu tiên phúc lợi bắt buộc, thêm khoản thiết thực
Doanh nghiệp vừa
  • Trưởng phòng nhân sự: thiết kế gói và ngân sách
  • Chuyên viên C&B: vận hành bảo hiểm và phúc lợi
  • Quản lý trực tiếp: truyền thông và ghi nhận
6
Checklist sử dụng ngay

Tick từng mục hoặc tải về file để dùng trong công việc.

Thiết kế chính sách
  • Đã khảo sát nhu cầu nhân viên
  • Đã benchmark với thị trường
  • Có dự toán chi phí và ngân sách
  • Điều kiện hưởng rõ ràng
  • Lãnh đạo đã phê duyệt
Truyền thông phúc lợi
  • Có tài liệu tóm tắt dễ hiểu
  • Công bố qua nhiều kênh
  • Có đầu mối giải đáp thắc mắc
  • Hướng dẫn thủ tục đăng ký
  • Thu phản hồi sau công bố
Quản lý bảo hiểm
  • Báo tăng giảm lao động đúng hạn
  • Mức đóng khớp với lương khai báo
  • Hỗ trợ hồ sơ chế độ ốm đau, thai sản
  • Đối chiếu dữ liệu với cơ quan bảo hiểm
  • Lưu chứng từ nộp
Đánh giá phúc lợi
  • Thống kê mức sử dụng từng khoản
  • Khảo sát mức hài lòng
  • So sánh chi phí với ngân sách
  • Đề xuất điều chỉnh
  • Công bố phiên bản cập nhật
Nội dung mang tính tham khảo chung về kỹ năng làm việc, hãy điều chỉnh theo đặc thù công việc của bạn.