Lý thuyết nền tảng
Nội quy & văn hóa rõ ràng, công bằng, sống được

Sáu khái niệm giúp nội quy đúng luật, văn hóa không chỉ nằm trên giấy và kỷ luật được áp dụng công bằng. Bấm vào từng ô để lật và xem giải thích.

1
Văn hóa tổ chức

Ba cách nhìn để văn hóa sống được trong hằng ngày.

Ba tầng văn hóa của Schein

Văn hóa gồm những thứ nhìn thấy, những giá trị tuyên bố và những giả định ngầm.

Ba tầng văn hóa của Schein

Là gì

Edgar Schein mô tả văn hóa tổ chức trong Organizational Culture and Leadership (1985) gồm ba tầng: tạo phẩm (thấy được như đồng phục, cách bố trí văn phòng), giá trị được tuyên bố (khẩu hiệu, quy tắc) và giả định nền tảng (những điều mọi người ngầm tin là đúng). Tầng sâu nhất khó thay đổi nhất.

Cách làm

  1. Liệt kê những gì nhân viên thấy hằng ngày: lịch họp, cách khen, cách xử lý sai sót.
  2. So với khẩu hiệu công ty xem có khớp không.
  3. Hỏi nhân viên điều gì “ở đây ai cũng ngầm hiểu”.

Lưu ý

Khẩu hiệu không tạo ra văn hóa. Văn hóa thể hiện ở việc lãnh đạo làm gì khi có áp lực.

Từ giá trị đến hành vi

Giá trị chỉ có ý nghĩa khi được thể hiện thành hành vi cụ thể và được ghi nhận.

Từ giá trị đến hành vi

Là gì

Khoảng cách giữa điều công ty nói và điều nhân viên thấy là nguồn gốc của mất niềm tin. Lãnh đạo làm mẫu và khen thưởng đúng hành vi là cách nhanh nhất để giá trị trở thành thói quen.

Cách làm

  1. Chọn 2 đến 3 giá trị, mỗi giá trị viết thành 2 hành vi quan sát được.
  2. Lãnh đạo nêu ví dụ cụ thể trong họp hằng tuần.
  3. Khen đúng hành vi, nêu rõ hành vi nào được khen.

Lưu ý

Đừng đưa quá nhiều giá trị. Ba giá trị được thực hành tốt hơn mười giá trị nằm trên tường.

An toàn tâm lý

Nhân viên dám nêu sai sót, đặt câu hỏi và góp ý mà không sợ bị phạt.

An toàn tâm lý

Là gì

Amy Edmondson công bố nghiên cứu về an toàn tâm lý (psychological safety) trong nhóm làm việc năm 1999, trên tạp chí Administrative Science Quarterly. Khi an toàn tâm lý cao, nhóm dám báo cáo lỗi sớm, nhờ vả và học hỏi nhiều hơn.

Cách làm

  1. Khi có sai sót, hỏi “chúng ta học được gì” trước khi hỏi “ai làm”.
  2. Cho nhân viên cơ hội góp ý trong các cuộc họp.
  3. Phản hồi tích cực với người vừa nêu vấn đề, dù vấn đề khó nghe.

Lưu ý

An toàn tâm lý không có nghĩa là bỏ kỷ luật. Có thể giữ tiêu chuẩn cao nhưng vẫn để người ta nói thật.

2
Nội quy và kỷ luật

Ba cách làm nội quy đúng luật và được tin tưởng.

Nội quy lao động phải đăng ký

Doanh nghiệp từ 10 lao động trở lên phải lập nội quy bằng văn bản và đăng ký.

Nội quy lao động phải đăng ký

Là gì

Điều 118 Bộ luật Lao động 2019 yêu cầu người sử dụng lao động có từ 10 người lao động trở lên phải ban hành nội quy lao động bằng văn bản và đăng ký với cơ quan chuyên môn về lao động cấp tỉnh. Trước khi ban hành, cần lấy ý kiến của tổ chức đại diện người lao động tại nơi làm việc, nếu có.

Cách làm

  1. Kiểm tra số lao động để xác định có phải đăng ký hay không.
  2. Lấy ý kiến tổ chức đại diện người lao động trước khi ban hành.
  3. Nộp hồ sơ đăng ký và giữ bản có dấu xác nhận.

Lưu ý

Thủ tục và thời hạn đăng ký cần đối chiếu văn bản hiện hành. Bài này không thay thế tư vấn pháp lý.

Kỷ luật tiến bộ

Xử lý vi phạm theo các mức tăng dần, từ nhắc nhở đến hình thức nặng hơn.

Kỷ luật tiến bộ

Là gì

Kỷ luật tiến bộ (progressive discipline) là cách áp dụng các mức xử lý từ nhẹ đến nặng, thường bắt đầu bằng nhắc nhở bằng lời, sau đó là văn bản, rồi mới đến hình thức nặng hơn nếu vi phạm lặp lại. Mức xử lý phải tương ứng với mức độ vi phạm và đúng quy định của nội quy.

Cách làm

  1. Phân loại vi phạm thành nhẹ, trung bình và nặng trong nội quy.
  2. Ghi nhận bằng văn bản từ lần nhắc nhở đầu tiên.
  3. Cho nhân viên cơ hội giải trình trước khi quyết định.

Lưu ý

Hình thức kỷ luật phải theo đúng quy định của Bộ luật Lao động 2019 và nội quy đã đăng ký. Đối chiếu trước khi áp dụng.

Công bằng trong áp dụng nội quy

Cùng một vi phạm, cùng một cách xử lý, không phân biệt người.

Công bằng trong áp dụng nội quy

Là gì

J. Stacy Adams (1963) đã chỉ ra con người nhạy cảm với sự bất công khi so sánh với người khác. Trong nội quy, nếu cùng vi phạm mà người này bị phạt còn người kia không, niềm tin vào quy định sẽ mất nhanh hơn bất kỳ điều khoản nào.

Cách làm

  1. Lập bảng tình huống tiêu biểu và cách xử lý thống nhất.
  2. Ghi lý do khi áp dụng khác với bảng chuẩn.
  3. Rà soát định kỳ các quyết định kỷ luật để phát hiện chênh lệch.

Lưu ý

Công bằng không có nghĩa là máy móc. Có thể xem hoàn cảnh, nhưng phải ghi lý do rõ ràng.

1
Thuật ngữ cần nắm

Ba nhóm khái niệm nền tảng của nội quy và văn hóa doanh nghiệp.

Nội quy và quy chế
  • Nội quy lao động: bắt buộc đăng ký khi có từ 10 lao động trở lên
  • Thỏa ước lao động tập thể
  • Quy chế nội bộ: lương thưởng, tài chính, tài sản
  • Kỷ luật lao động: các hình thức xử lý
  • Trách nhiệm vật chất
Văn hóa doanh nghiệp
  • Tầm nhìn, sứ mệnh
  • Giá trị cốt lõi
  • Chuẩn mực hành vi
  • Truyền thống, biểu tượng, nghi thức
  • Văn hóa ngầm và văn hóa công bố
Gắn kết và trải nghiệm
  • Employee engagement: mức gắn kết
  • eNPS: mức sẵn lòng giới thiệu nơi làm việc
  • Employee experience: trải nghiệm nhân viên
  • Ghi nhận và khen thưởng
  • Đại sứ văn hóa
2
Quy trình chuẩn

Sáu quy trình xây dựng và duy trì nội quy, văn hóa.

Xây dựng nội quy lao động

Để làm gì: có cơ sở pháp lý rõ ràng để quản lý, xử lý kỷ luật và giữ trật tự làm việc.

Các bước thực hiện

  1. Bước 1 - Soạn dự thảo. Theo quy định pháp luật và đặc thù doanh nghiệp.
  2. Bước 2 - Lấy ý kiến. Đại diện tập thể người lao động.
  3. Bước 3 - Ban hành. Lãnh đạo ký quyết định.
  4. Bước 4 - Đăng ký. Với cơ quan quản lý lao động khi thuộc diện bắt buộc.
Phổ biến nội quy

Để làm gì: mọi người hiểu và cam kết tuân thủ, tránh vi phạm do không biết.

Các bước thực hiện

  1. Bước 1 - Họp phổ biến. Khi ban hành và khi cập nhật.
  2. Bước 2 - Đào tạo nhân viên mới. Trong tuần hội nhập.
  3. Bước 3 - Niêm yết và gửi tài liệu.
  4. Bước 4 - Ký cam kết.
Xử lý vi phạm kỷ luật

Để làm gì: xử lý đúng trình tự luật định, công bằng và có chứng cứ.

Các bước thực hiện

  1. Bước 1 - Ghi nhận vi phạm. Lập biên bản, thu thập chứng cứ.
  2. Bước 2 - Mời họp xử lý kỷ luật. Báo trước, có đại diện tổ chức đại diện người lao động.
  3. Bước 3 - Quyết định hình thức. Phù hợp mức độ vi phạm.
  4. Bước 4 - Thông báo và lưu hồ sơ.
Xây dựng giá trị cốt lõi

Để làm gì: định hướng cách làm việc chung và tiêu chí chọn người phù hợp.

Các bước thực hiện

  1. Bước 1 - Làm rõ tầm nhìn và sứ mệnh.
  2. Bước 2 - Khảo sát nhân viên. Nhìn ra giá trị đang sống thật.
  3. Bước 3 - Chốt 4 đến 6 giá trị. Mô tả bằng hành vi cụ thể.
  4. Bước 4 - Công bố.
Truyền thông và triển khai văn hóa

Để làm gì: biến giá trị thành thói quen hằng ngày.

Các bước thực hiện

  1. Bước 1 - Lãnh đạo làm gương.
  2. Bước 2 - Gắn giá trị vào tuyển dụng, đánh giá.
  3. Bước 3 - Tổ chức hoạt động văn hóa.
  4. Bước 4 - Ghi nhận người sống đúng giá trị.
Đo lường và cải tiến

Để làm gì: biết văn hóa và nội quy có thực sự hiệu quả.

Các bước thực hiện

  1. Bước 1 - Khảo sát gắn kết. Định kỳ hằng năm.
  2. Bước 2 - Phân tích vi phạm. Theo loại và bộ phận.
  3. Bước 3 - Điều chỉnh nội quy.
  4. Bước 4 - Báo cáo lãnh đạo.
3
Vấn đề thường gặp

Phân theo từng cấp và đặc thù mô hình.

Cấp thực thi
  • Nội quy cũ, không cập nhật theo luật mới
  • Xử lý kỷ luật sai trình tự, thiếu biên bản
  • Không lưu bằng chứng vi phạm
  • Phổ biến qua loa
Cấp quản lý
  • Áp dụng nội quy không đồng đều
  • Bỏ qua vi phạm nhỏ, rồi xử nặng khi đã thành thói quen
  • Không nêu gương
Cấp lãnh đạo
  • Giá trị trên giấy khác với hành vi thực tế
  • Ngoại lệ cho người cấp cao
  • Kỳ vọng văn hóa thay đổi nhanh
Nhân viên (khách hàng nội bộ)
  • Không biết hoặc không hiểu nội quy
  • Cảm thấy nội quy chỉ để phạt
  • Không thấy giá trị văn hóa trong công việc
Sản xuất
  • Vi phạm an toàn, kỷ luật chuyền xảy ra thường xuyên
  • Nội quy nhiều, khó nhớ
  • Tổ trưởng thiếu kỹ năng xử lý tình huống
Chuỗi, dịch vụ và doanh nghiệp nhỏ
  • Văn hóa không đồng đều giữa chi nhánh
  • Nhân viên mới nghỉ trước khi hòa nhập
  • Doanh nghiệp nhỏ chưa có nội quy bằng văn bản
4
KPI đo lường

Bốn nhóm chỉ số theo góc nhìn quản trị.

Tài chính
  • Chi phí hoạt động văn hóa trên mỗi nhân viên
Khách hàng
  • Mức hài lòng của nhân viên về môi trường làm việc
  • Chỉ số eNPS
Quy trình
  • Số vụ vi phạm kỷ luật theo kỳ
  • Tỷ lệ vi phạm được xử lý đúng trình tự
  • Tỷ lệ nhân viên đã ký cam kết nội quy
Con người
  • Mức độ gắn kết nhân viên
  • Tỷ lệ nghỉ việc
  • Tỷ lệ nhân viên hiểu giá trị cốt lõi
5
Vai trò theo mô hình doanh nghiệp

Ai làm gì với nội quy và văn hóa ở từng mô hình.

Sản xuất
  • HR: soạn, ban hành nội quy, xử lý kỷ luật
  • Quản đốc, tổ trưởng: giữ kỷ luật chuyền
  • An toàn: giám sát tuân thủ
Chuỗi bán lẻ
  • HR trung tâm: nội quy và văn hóa chung
  • Cửa hàng trưởng: áp dụng tại điểm bán
  • Đại sứ văn hóa: lan tỏa tại từng cửa hàng
Khách sạn, nhà hàng
  • HR: chuẩn mực hành vi phục vụ
  • Trưởng bộ phận: huấn luyện tại chỗ
  • Quản lý: ghi nhận hành vi tốt
Logistics
  • HR: nội quy tài xế, kho
  • Điều phối: giám sát tuân thủ ca làm
  • An toàn: quy tắc vận hành
Xây dựng
  • HR công ty: nội quy chung
  • Chỉ huy trưởng: nội quy công trường
  • Cán bộ an toàn: xử lý vi phạm an toàn
Siêu nhỏ và nhỏ
  • Chủ doanh nghiệp: người định hình văn hóa
  • Nhân sự kiêm nhiệm: soạn nội quy ngắn gọn
  • Cả đội: cùng thống nhất vài nguyên tắc chung
Doanh nghiệp vừa
  • Trưởng phòng nhân sự: hệ thống nội quy và văn hóa
  • Chuyên viên: truyền thông và đo lường
  • Quản lý trực tiếp: nêu gương và áp dụng
6
Checklist sử dụng ngay

Tick từng mục hoặc tải về file để dùng trong công việc.

Nội quy lao động
  • Đầy đủ nội dung theo quy định
  • Đã lấy ý kiến đại diện người lao động
  • Đã ban hành bằng quyết định
  • Đã đăng ký nếu thuộc diện bắt buộc
  • Đã niêm yết và phổ biến
Xử lý kỷ luật
  • Có biên bản và chứng cứ
  • Báo trước và mời họp đúng quy định
  • Có đại diện tổ chức đại diện người lao động
  • Quyết định đúng hình thức
  • Lưu hồ sơ
Giá trị cốt lõi
  • Có tầm nhìn và sứ mệnh rõ ràng
  • Đã khảo sát nhân viên
  • Mỗi giá trị có mô tả hành vi
  • Đã công bố toàn công ty
  • Gắn vào tuyển dụng và đánh giá
Đo lường văn hóa
  • Khảo sát gắn kết và eNPS
  • Thống kê vi phạm kỷ luật
  • Phân tích lý do nghỉ việc
  • Báo cáo lãnh đạo
  • Lập kế hoạch cải tiến
Nội dung mang tính tham khảo chung về kỹ năng làm việc, hãy điều chỉnh theo đặc thù công việc của bạn.
Dành cho người làm nhân sự

5 điều HR quan tâm nhất về nội quy và văn hóa doanh nghiệp

Nội quy đúng luật và văn hóa sống được trong hằng ngày là nền tảng của một tổ chức ổn định.

1
Nội quy lao động đăng kýTừ 10 lao động trở lên phải ban hành bằng văn bản và đăng ký.
2
Kỷ luật tiến bộXử lý theo mức tăng dần, ghi nhận bằng văn bản từ đầu.
3
Công bằng khi áp dụngCùng vi phạm, cùng cách xử lý, ghi rõ lý do khi khác chuẩn.
4
Từ giá trị đến hành viMỗi giá trị cốt lõi viết thành hành vi quan sát được.
5
An toàn tâm lýNhân viên dám nêu sai sót và góp ý mà không sợ bị phạt.
Tìm hiểu thêm →