Lý thuyết nền tảng
Báo cáo nhân sự đọc số để ra quyết định

Sáu khái niệm giúp báo cáo nhân sự đúng số, dễ hiểu và dẫn tới quyết định. Bấm vào từng ô để lật và xem giải thích.

1
Đọc đúng số

Ba chỉ số nền tảng và cách hiểu đúng từng loại.

Tỷ lệ nghỉ việc (turnover)

Số người nghỉ trong kỳ chia cho số nhân sự bình quân, tính theo phần trăm.

Tỷ lệ nghỉ việc (turnover)

Là gì

Tỷ lệ nghỉ việc = số người nghỉ trong kỳ ÷ số nhân sự bình quân trong kỳ × 100%. Chỉ số này thường tính theo năm hoặc theo 12 tháng gần nhất để so sánh giữa các giai đoạn.

Cách làm

  1. Tách riêng nghỉ tự nguyện và nghỉ do doanh nghiệp chấm dứt.
  2. Tính số nhân sự bình quân bằng trung bình đầu kỳ và cuối kỳ.
  3. So với cùng kỳ năm trước và với nhóm vị trí tương tự.

Lưu ý

Tỷ lệ tổng toàn công ty có thể che khuất một bộ phận nghỉ rất nhiều. Hãy xem theo phòng ban và nhóm vị trí.

Headcount và FTE

Headcount đếm số người; FTE quy đổi theo thời gian làm việc thực tế.

Headcount và FTE

Là gì

Headcount là số người tại một thời điểm. FTE (Full-Time Equivalent) quy đổi số giờ làm việc về tương đương toàn thời gian, ví dụ hai người làm nửa ngày bằng một FTE. Hai chỉ số này phục vụ hai mục đích khác nhau.

Cách làm

  1. Ghi rõ báo cáo đang dùng headcount hay FTE trong tiêu đề.
  2. Tách nhân sự chính thức, thời vụ và bán thời gian.
  3. Dùng FTE khi so chi phí nhân sự với sản lượng.

Lưu ý

Nhầm lẫn giữa headcount và FTE là lỗi phổ biến. Một báo cáo ghi “nhân sự 200” cần nói rõ là người hay FTE.

Chỉ số dẫn và chỉ số trễ

Chỉ số dẫn báo trước xu hướng; chỉ số trễ phản ánh kết quả đã xảy ra.

Chỉ số dẫn và chỉ số trễ

Là gì

Chỉ số trễ (lagging) như tỷ lệ nghỉ việc cho thấy kết quả đã xảy ra. Chỉ số dẫn (leading) như mức gắn kết qua khảo sát hay tỷ lệ phản hồi đề nghị cho thấy điều có thể xảy ra. Cách phân biệt này được dùng nhiều trong Thẻ điểm cân bằng của Kaplan và Norton.

Cách làm

  1. Với mỗi chỉ số trễ, chọn một chỉ số dẫn có liên quan.
  2. Theo dõi cả hai trong cùng một bảng để thấy xu hướng sớm.
  3. Kiểm tra xem chỉ số dẫn có thực sự đi trước chỉ số trễ không.

Lưu ý

Không phải chỉ số dẫn nào cũng dự báo tốt. Cần kiểm chứng theo dữ liệu thật của doanh nghiệp.

2
Trình bày và ra quyết định

Ba cách làm báo cáo rõ ràng và đáng tin.

Kim tự tháp Minto

Nêu kết luận trước, rồi mới đến các luận điểm và số liệu hỗ trợ.

Kim tự tháp Minto

Là gì

Nguyên tắc kim tự tháp do Barbara Minto phổ biến trong sách The Pyramid Principle. Người đọc báo cáo cần biết kết luận trước, sau đó mới đến các lý do và dữ liệu. Cách trình bày này giúp người đọc bận vẫn nắm được điều quan trọng.

Cách làm

  1. Viết kết luận bằng một câu, có số liệu chính.
  2. Nêu 2 đến 3 lý do hỗ trợ kết luận.
  3. Đưa bảng số chi tiết xuống phần phụ lục.

Lưu ý

Kết luận phải đúng với dữ liệu. Đừng viết kết luận đẹp rồi chọn số để minh họa.

Bảng điều khiển (dashboard)

Theo dõi 5 đến 7 chỉ số, mỗi chỉ số có người chịu trách nhiệm và mục tiêu.

Bảng điều khiển (dashboard)

Là gì

Bảng điều khiển là tập hợp chỉ số được chọn lọc để theo dõi thường xuyên. Mỗi chỉ số cần định nghĩa rõ, có mục tiêu và người chịu trách nhiệm. Quá nhiều chỉ số khiến không ai đọc.

Cách làm

  1. Chọn 5 đến 7 chỉ số gắn với mục tiêu của công ty.
  2. Viết định nghĩa, cách tính và nguồn dữ liệu cho từng chỉ số.
  3. Đặt lịch cập nhật cố định, ví dụ ngày mùng 5 hằng tháng.

Lưu ý

Dashboard đẹp nhưng số sai là tệ nhất. Kiểm tra nguồn dữ liệu trước khi đưa lên.

Dữ liệu sạch

Dữ liệu sai đầu vào sẽ cho báo cáo sai đầu ra.

Dữ liệu sạch

Là gì

Nguyên lý “rác vào, rác ra” (garbage in, garbage out) là khái niệm phổ biến trong tin học, áp dụng được cho báo cáo nhân sự. Các lỗi thường gặp là ngày tháng sai định dạng, mã nhân viên trùng và phòng ban ghi không đồng nhất.

Cách làm

  1. Chuẩn hóa định dạng ngày, mã nhân viên, tên phòng ban.
  2. Kiểm tra trùng lặp và giá trị trống trước khi tính toán.
  3. Ghi lại người chịu trách nhiệm cho từng nguồn dữ liệu.

Lưu ý

Phần lớn thời gian làm báo cáo nằm ở làm sạch dữ liệu. Đầu tư vào khâu nhập liệu sẽ tiết kiệm công sau này.

1
Thuật ngữ cần nắm

Ba nhóm khái niệm nền tảng của báo cáo nhân sự.

Loại báo cáo
  • Báo cáo nhân sự định kỳ: tuần, tháng, quý, năm
  • Báo cáo biến động nhân sự: tăng, giảm, điều chuyển
  • Báo cáo chuyên đề: tuyển dụng, đào tạo, lương thưởng
  • Báo cáo quản trị cho lãnh đạo (dashboard)
  • Báo cáo gửi cơ quan nhà nước về lao động
Chỉ số nền tảng
  • Headcount: số lượng nhân sự hiện có
  • Turnover rate: tỷ lệ nghỉ việc
  • Retention rate: tỷ lệ giữ chân
  • Absenteeism: tỷ lệ vắng mặt
  • Cost per hire, time to fill
Dữ liệu và trình bày
  • Nguồn dữ liệu: hồ sơ, chấm công, lương, tuyển dụng
  • Single source of truth: một nguồn dữ liệu thống nhất
  • Dashboard: bảng điều khiển trực quan
  • Phân tích xu hướng và so sánh cùng kỳ
  • Bảo mật và phân quyền dữ liệu
2
Quy trình chuẩn

Sáu quy trình tạo và sử dụng báo cáo nhân sự.

Xác định nhu cầu báo cáo

Để làm gì: chỉ làm những báo cáo thật sự phục vụ quyết định, tránh báo cáo thừa.

Các bước thực hiện

  1. Bước 1 - Hỏi người dùng báo cáo. Lãnh đạo, quản lý cần quyết định gì.
  2. Bước 2 - Xác định chỉ số. Chọn số ít nhưng đủ ý.
  3. Bước 3 - Thống nhất tần suất. Tuần, tháng, quý.
  4. Bước 4 - Chọn định dạng. Bảng, biểu đồ, dashboard.
Thu thập và chuẩn hóa dữ liệu

Để làm gì: bảo đảm số liệu đúng, khớp giữa các nguồn.

Các bước thực hiện

  1. Bước 1 - Xác định nguồn. Hồ sơ, chấm công, lương, tuyển dụng.
  2. Bước 2 - Thống nhất định nghĩa. Ví dụ cách tính nghỉ việc.
  3. Bước 3 - Làm sạch dữ liệu. Loại trùng, sửa sai.
  4. Bước 4 - Đối chiếu. Khớp quỹ lương, số người.
Lập báo cáo định kỳ

Để làm gì: cung cấp bức tranh nhân sự đều đặn, đúng hạn.

Các bước thực hiện

  1. Bước 1 - Chốt số liệu. Đúng ngày chốt kỳ.
  2. Bước 2 - Tính chỉ số. Theo công thức đã thống nhất.
  3. Bước 3 - Phân tích. So sánh kỳ trước, cùng kỳ.
  4. Bước 4 - Soạn nhận định. Nguyên nhân và đề xuất.
  5. Bước 5 - Gửi đúng hạn.
Báo cáo biến động nhân sự

Để làm gì: theo dõi người vào, người ra và lý do để kịp can thiệp.

Các bước thực hiện

  1. Bước 1 - Tổng hợp tăng giảm. Theo bộ phận.
  2. Bước 2 - Phân loại lý do nghỉ. Từ phỏng vấn nghỉ việc.
  3. Bước 3 - Xác định điểm nóng. Bộ phận có tỷ lệ cao.
  4. Bước 4 - Đề xuất hành động.
Báo cáo cơ quan nhà nước

Để làm gì: thực hiện đúng nghĩa vụ báo cáo về lao động và bảo hiểm theo quy định.

Các bước thực hiện

  1. Bước 1 - Lập lịch báo cáo bắt buộc. Theo quy định hiện hành.
  2. Bước 2 - Chuẩn bị số liệu. Từ hệ thống nhân sự.
  3. Bước 3 - Kiểm tra chéo. Với bảo hiểm và thuế.
  4. Bước 4 - Nộp và lưu chứng từ.
Rà soát và cải tiến báo cáo

Để làm gì: giữ báo cáo luôn hữu ích và tiết kiệm công sức.

Các bước thực hiện

  1. Bước 1 - Thu phản hồi người dùng.
  2. Bước 2 - Bỏ báo cáo không ai dùng.
  3. Bước 3 - Tự động hóa phần lặp lại.
  4. Bước 4 - Cập nhật chỉ số mới.
3
Vấn đề thường gặp

Phân theo từng cấp và đặc thù mô hình.

Cấp thực thi
  • Số liệu mỗi nguồn một kiểu, không khớp
  • Làm báo cáo thủ công bằng Excel, mất nhiều thời gian
  • Nhập liệu sai hoặc trễ
  • Không thống nhất cách tính chỉ số
Cấp quản lý
  • Cung cấp dữ liệu chậm cho HR
  • Không đọc báo cáo hoặc không hành động
  • Yêu cầu báo cáo liên tục thay đổi
Cấp lãnh đạo
  • Muốn nhiều chỉ số nhưng không đầu tư hệ thống
  • Quyết định theo cảm tính dù có số liệu
  • Không rõ chỉ số nào quan trọng
Nhân viên (khách hàng nội bộ)
  • Lo ngại dữ liệu cá nhân bị lộ
  • Không biết số liệu về mình được dùng thế nào
  • Thông tin phản hồi từ báo cáo không đến được người liên quan
Sản xuất
  • Dữ liệu từ nhiều xưởng, ca khó tổng hợp
  • Biến động công nhân lớn, tính tỷ lệ khó
  • Chậm cập nhật lao động thời vụ
Chuỗi, dịch vụ và doanh nghiệp nhỏ
  • Chi nhánh báo cáo mỗi nơi một mẫu
  • Doanh nghiệp nhỏ không có dữ liệu lịch sử
  • Không có người chuyên làm báo cáo
4
KPI đo lường

Bốn nhóm chỉ số theo góc nhìn quản trị.

Tài chính
  • Chi phí nhân sự trên doanh thu
  • Chi phí nhân sự bình quân trên mỗi nhân viên
Khách hàng
  • Mức hài lòng của lãnh đạo về báo cáo
  • Tỷ lệ báo cáo được sử dụng để ra quyết định
Quy trình
  • Tỷ lệ báo cáo nộp đúng hạn
  • Thời gian lập báo cáo định kỳ
  • Tỷ lệ sai lệch số liệu phải điều chỉnh
Con người
  • Tỷ lệ nghỉ việc
  • Tỷ lệ vắng mặt
  • Tỷ lệ giữ chân nhân sự chủ chốt
5
Vai trò theo mô hình doanh nghiệp

Ai làm gì với báo cáo nhân sự ở từng mô hình.

Sản xuất
  • HR hành chính: tổng hợp dữ liệu từ xưởng
  • Kế toán lương: đối chiếu quỹ lương
  • Giám đốc nhà máy: người nhận chính
Chuỗi bán lẻ
  • HR trung tâm: chuẩn mẫu báo cáo
  • HR vùng: tổng hợp theo khu vực
  • Cửa hàng trưởng: cung cấp số liệu điểm bán
Khách sạn, nhà hàng
  • HR: báo cáo nhân sự theo mùa
  • Trưởng bộ phận: số liệu ca và vắng mặt
  • Tổng giám đốc: xem chi phí nhân sự
Logistics
  • HR: báo cáo biến động tài xế, kho
  • Điều phối: số liệu ca làm
  • Vận hành: người sử dụng báo cáo
Xây dựng
  • HR công ty: tổng hợp nhân lực theo dự án
  • Chỉ huy trưởng: cung cấp số liệu công trường
  • Kế toán dự án: chi phí nhân công
Siêu nhỏ và nhỏ
  • Chủ doanh nghiệp: xem vài chỉ số chính
  • Nhân sự kiêm nhiệm: báo cáo đơn giản theo tháng
  • Kế toán: cung cấp số liệu lương
Doanh nghiệp vừa
  • Trưởng phòng nhân sự: báo cáo quản trị cho ban giám đốc
  • Chuyên viên HR: tổng hợp và phân tích
  • Quản lý bộ phận: nhận báo cáo nhóm mình
6
Checklist sử dụng ngay

Tick từng mục hoặc tải về file để dùng trong công việc.

Chuẩn bị báo cáo
  • Biết rõ người nhận và mục đích
  • Đã thống nhất danh sách chỉ số
  • Đã thống nhất công thức tính
  • Đã xác định nguồn dữ liệu
  • Có lịch chốt số liệu
Kiểm tra số liệu
  • Số người khớp giữa hồ sơ, chấm công và lương
  • Không trùng hoặc thiếu nhân viên
  • Đối chiếu với kỳ trước
  • Giải thích các biến động bất thường
  • Người phụ trách đã duyệt
Báo cáo biến động
  • Tổng hợp người vào và người ra
  • Phân loại lý do nghỉ
  • Tính tỷ lệ nghỉ việc theo bộ phận
  • Nêu điểm nóng
  • Đề xuất hành động
Báo cáo cơ quan nhà nước
  • Liệt kê báo cáo bắt buộc và thời hạn
  • Chuẩn bị số liệu từ hệ thống
  • Kiểm tra chéo với bảo hiểm
  • Nộp đúng hạn
  • Lưu chứng từ nộp
Nội dung mang tính tham khảo chung về kỹ năng làm việc, hãy điều chỉnh theo đặc thù công việc của bạn.