Lý thuyết nền tảng
Hợp đồng lao động đúng loại, đúng thời hạn

Sáu khái niệm cốt lõi về giao kết, thử việc, gia hạn và chấm dứt hợp đồng lao động theo Bộ luật Lao động 2019. Bấm vào từng ô để lật và xem giải thích.

1
Giao kết hợp đồng

Ba việc cần làm đúng ngay từ khi tuyển và ký hợp đồng.

Ba loại hợp đồng

Chọn đúng loại hợp đồng theo tính chất công việc và thời hạn.

Ba loại hợp đồng

Là gì

Điều 20 Bộ luật Lao động 2019 quy định ba loại: hợp đồng không xác định thời hạn; hợp đồng xác định thời hạn, tối đa 36 tháng; và hợp đồng theo một công việc nhất định có thời hạn dưới 12 tháng.

Cách làm

  1. Xác định công việc có tính ổn định lâu dài hay chỉ phát sinh theo đợt.
  2. Với công việc tạm thời dưới 12 tháng, dùng hợp đồng theo công việc nhất định.
  3. Ghi rõ loại hợp đồng và ngày hết hạn (nếu có) ngay trong bản ký.

Lưu ý

Chọn loại hợp đồng theo bản chất công việc, không chọn để né nghĩa vụ. Đối chiếu văn bản hiện hành trước khi áp dụng.

Nội dung bắt buộc của hợp đồng

Hợp đồng phải có đủ các nội dung chính để tránh tranh chấp sau này.

Nội dung bắt buộc của hợp đồng

Là gì

Điều 21 Bộ luật Lao động 2019 liệt kê các nội dung chính như công việc, địa điểm, mức lương, chế độ phụ cấp, thời giờ làm việc, thời hạn hợp đồng và chế độ bảo hiểm. Thiếu nội dung rõ ràng thường là nguồn gốc của tranh chấp.

Cách làm

  1. Soạn hợp đồng theo mẫu có đủ các mục bắt buộc.
  2. Mô tả công việc cụ thể, không ghi chung chung kiểu “làm các việc khác theo phân công”.
  3. Ký đủ hai bản, giao người lao động một bản và lưu hồ sơ một bản.

Lưu ý

Mức lương ghi trong hợp đồng phải khớp với bảng lương thực trả. Lệch giữa hai nơi là tranh chấp thường gặp.

Thử việc

Thời gian thử việc có giới hạn và lương thử việc có mức sàn.

Thử việc

Là gì

Theo Điều 25 và 26 Bộ luật Lao động 2019, thời gian thử việc không quá 180 ngày với người quản lý doanh nghiệp, không quá 60 ngày với chức danh cần trình độ chuyên môn kỹ thuật từ cao đẳng trở lên, và không quá 30 ngày với các công việc khác. Lương thử việc ít nhất bằng 85% lương của công việc đó.

Cách làm

  1. Xác định nhóm công việc để chọn đúng thời gian thử việc tối đa.
  2. Ghi thời gian thử việc và mức lương thử việc trong hợp đồng thử việc.
  3. Đánh giá kết quả thử việc bằng tiêu chí đã thống nhất từ đầu.

Lưu ý

Thử việc không thể kéo dài quá mức luật cho phép. Hãy đối chiếu lại Điều 25 và 26 trước khi áp dụng.

2
Thay đổi và chấm dứt

Ba tình huống hay phát sinh khi hợp đồng đã có hiệu lực.

Ký nối tiếp nhiều hợp đồng ngắn

Gia hạn liên tiếp nhiều hợp đồng xác định thời hạn có thể bị coi là không hợp lệ.

Ký nối tiếp nhiều hợp đồng ngắn

Là gì

Bộ luật Lao động 2019 hạn chế việc giao kết nối tiếp nhiều hợp đồng xác định thời hạn cho cùng một công việc. Khi đã ký liên tiếp nhiều lần, việc tiếp tục ký ngắn hạn có thể buộc doanh nghiệp chuyển sang hợp đồng không xác định thời hạn.

Cách làm

  1. Lập danh sách ngày hết hạn của từng hợp đồng theo người.
  2. Trước khi gia hạn, kiểm tra số lần đã ký và loại hợp đồng hiện tại.
  3. Nếu công việc đã ổn định lâu dài, cân nhắc chuyển sang hợp đồng không xác định thời hạn.

Lưu ý

Đây là điểm cần đối chiếu kỹ với Điều 20 và các điều liên quan của Bộ luật Lao động 2019 trước khi quyết định.

Phụ lục hợp đồng

Dùng phụ lục để sửa đổi một số điều khoản, không dùng để đổi thời hạn hợp đồng.

Phụ lục hợp đồng

Là gì

Phụ lục hợp đồng là một bộ phận của hợp đồng lao động và có hiệu lực như hợp đồng. Phụ lục có thể điều chỉnh chức danh, mức lương hay địa điểm làm việc, nhưng theo quy định không được sửa thời hạn của hợp đồng.

Cách làm

  1. Ghi rõ điều khoản nào được sửa và có hiệu lực từ ngày nào.
  2. Ký phụ lục trước khi áp dụng thay đổi, không ký sau.
  3. Đính kèm phụ lục vào hồ sơ hợp đồng gốc.

Lưu ý

Muốn đổi thời hạn hợp đồng thì phải giao kết hợp đồng mới, không dùng phụ lục.

Báo trước khi chấm dứt

Bên chấm dứt hợp đồng phải báo trước đúng thời hạn luật định.

Báo trước khi chấm dứt

Là gì

Điều 35 và Điều 36 Bộ luật Lao động 2019 quy định thời hạn báo trước khi người lao động hoặc người sử dụng lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng. Thời hạn khác nhau tùy loại hợp đồng và lý do chấm dứt.

Cách làm

  1. Xác định loại hợp đồng và lý do chấm dứt.
  2. Tra thời hạn báo trước tương ứng trong Điều 35 hoặc 36.
  3. Thông báo bằng văn bản và ghi ngày nhận thông báo.

Lưu ý

Thời hạn báo trước cụ thể cần đối chiếu văn bản hiện hành. Chấm dứt sai trình tự có thể phải bồi thường.

1
Thuật ngữ cần nắm

Ba nhóm khái niệm nền tảng khi làm việc với hợp đồng lao động.

Loại hợp đồng
  • Hợp đồng không xác định thời hạn: không quy định thời điểm kết thúc
  • Hợp đồng xác định thời hạn: tối đa 36 tháng
  • Phụ lục hợp đồng: văn bản bổ sung hoặc sửa nội dung hợp đồng
  • Hợp đồng điện tử: ký bằng chữ ký số, có giá trị như bản giấy
Nội dung cốt lõi
  • Chức danh, công việc và địa điểm làm việc
  • Tiền lương, hình thức trả lương, phụ cấp
  • Thời giờ làm việc và thời giờ nghỉ ngơi
  • Thử việc: thời hạn và mức lương thử việc
  • Bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp
Thay đổi và chấm dứt
  • Sửa đổi, bổ sung: thỏa thuận bằng phụ lục hoặc hợp đồng mới
  • Tạm hoãn thực hiện: nghỉ thai sản, nghĩa vụ quân sự, các trường hợp luật định
  • Đơn phương chấm dứt: phải đúng căn cứ và thời hạn báo trước
  • Thanh lý hợp đồng: chốt quyền lợi, bàn giao và trả sổ bảo hiểm
  • Trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc làm theo quy định
2
Quy trình chuẩn

Sáu quy trình xuyên suốt vòng đời hợp đồng.

Soạn và ký hợp đồng mới

Để làm gì: đảm bảo hợp đồng đúng luật, đúng thỏa thuận và ký trước khi nhân viên bắt đầu làm việc chính thức.

Các bước thực hiện

  1. Bước 1 - Xác định loại hợp đồng. Căn cứ tính chất công việc và thời hạn dự kiến.
  2. Bước 2 - Soạn từ mẫu chuẩn. Điền chức danh, lương, phụ cấp, thời giờ làm việc.
  3. Bước 3 - Rà soát nội bộ. HR và quản lý trực tiếp kiểm tra nội dung.
  4. Bước 4 - Trao đổi với nhân viên. Giải thích các điều khoản trước khi ký.
  5. Bước 5 - Ký và lưu. Mỗi bên giữ một bản, lưu bản của công ty vào hồ sơ.
Thử việc và ký chính thức

Để làm gì: đánh giá mức độ phù hợp trước khi cam kết lâu dài và có căn cứ rõ ràng khi quyết định.

Các bước thực hiện

  1. Bước 1 - Thỏa thuận thử việc. Ghi rõ thời hạn, mức lương và tiêu chí đánh giá.
  2. Bước 2 - Giao mục tiêu. Quản lý trực tiếp giao việc và kỳ vọng bằng văn bản.
  3. Bước 3 - Theo dõi định kỳ. Gặp trao đổi giữa kỳ để phản hồi.
  4. Bước 4 - Đánh giá cuối kỳ. Quản lý và HR chốt kết quả đạt hoặc không đạt.
  5. Bước 5 - Ra quyết định. Ký hợp đồng chính thức hoặc thông báo kết thúc thử việc.
Gia hạn và tái ký khi hết hạn

Để làm gì: tránh để hợp đồng hết hạn mà vẫn làm việc, vì phải ký hợp đồng mới trong 30 ngày.

Các bước thực hiện

  1. Bước 1 - Lập danh sách sắp hết hạn. Rà soát trước ít nhất 45 ngày.
  2. Bước 2 - Xin ý kiến quản lý. Đề xuất gia hạn, chuyển loại hoặc chấm dứt.
  3. Bước 3 - Thông báo cho nhân viên. Báo kết quả và trao đổi quyền lợi.
  4. Bước 4 - Ký hợp đồng mới. Hoàn tất trước ngày hết hạn.
  5. Bước 5 - Cập nhật hệ thống. Đồng bộ dữ liệu bảo hiểm và tiền lương.
Ký phụ lục điều chỉnh

Để làm gì: ghi nhận mọi thay đổi về lương, chức danh, địa điểm mà không phải ký lại toàn bộ hợp đồng.

Các bước thực hiện

  1. Bước 1 - Tiếp nhận đề xuất. Từ quản lý hoặc kết quả đánh giá.
  2. Bước 2 - Phê duyệt. Trình cấp có thẩm quyền xác nhận.
  3. Bước 3 - Soạn phụ lục. Nêu rõ điều khoản thay đổi và ngày hiệu lực.
  4. Bước 4 - Thỏa thuận và ký. Hai bên cùng ký.
  5. Bước 5 - Cập nhật hồ sơ và lương. Báo bảo hiểm khi có thay đổi liên quan.
Chấm dứt hợp đồng và thanh lý

Để làm gì: kết thúc quan hệ lao động đúng luật, đủ quyền lợi, hạn chế tranh chấp.

Các bước thực hiện

  1. Bước 1 - Xác định căn cứ. Hết hạn, thỏa thuận, đơn phương hoặc kỷ luật.
  2. Bước 2 - Báo trước. Đúng thời hạn theo loại hợp đồng.
  3. Bước 3 - Bàn giao. Công việc, tài sản, tài khoản hệ thống.
  4. Bước 4 - Tính và chi trả. Lương, phép năm, trợ cấp trong thời hạn luật định.
  5. Bước 5 - Chốt hồ sơ. Xác nhận bảo hiểm, trả sổ và giấy tờ.
Lưu trữ và rà soát định kỳ

Để làm gì: giữ hồ sơ đầy đủ, bảo mật và sẵn sàng khi thanh tra hoặc cần truy xuất.

Các bước thực hiện

  1. Bước 1 - Phân loại hồ sơ. Theo nhân viên, loại hợp đồng, trạng thái.
  2. Bước 2 - Phân quyền truy cập. Chỉ người có trách nhiệm được xem.
  3. Bước 3 - Số hóa. Quét và lưu kèm bản gốc theo quy định nội bộ.
  4. Bước 4 - Rà soát hằng quý. Đối chiếu danh sách nhân sự với hợp đồng.
  5. Bước 5 - Xử lý sai lệch. Bổ sung, ký lại, ghi nhận lịch sử.
3
Vấn đề thường gặp

Phân theo từng cấp và đặc thù mô hình.

Cấp thực thi
  • Hợp đồng ký chậm, ký sau ngày bắt đầu làm việc
  • Dùng mẫu cũ, thiếu điều khoản bắt buộc
  • Quên theo dõi ngày hết hạn
  • Lưu thiếu bản hoặc thất lạc hồ sơ
Cấp quản lý
  • Giao việc ngoài phạm vi hợp đồng mà không có phụ lục
  • Hứa miệng về lương, thưởng không ghi văn bản
  • Báo chậm nhu cầu gia hạn hoặc chấm dứt
  • Không phản hồi đánh giá thử việc đúng hạn
Cấp lãnh đạo
  • Phê duyệt chậm làm trễ ký hợp đồng
  • Không đầu tư mẫu chuẩn và hệ thống quản lý hợp đồng
  • Xem nhẹ rủi ro pháp lý cho đến khi có tranh chấp
  • Chính sách không thống nhất giữa các bộ phận
Nhân viên (khách hàng nội bộ)
  • Không hiểu hết điều khoản trước khi ký
  • Không nhận được bản hợp đồng của mình
  • Lương thực nhận khác nội dung đã ký
  • Không rõ quyền lợi khi hợp đồng thay đổi
Sản xuất
  • Số lượng lớn nên ký sót, ký lặp
  • Lao động thời vụ bị ký sai loại hợp đồng
  • Điều chuyển giữa chuyền, xưởng không có phụ lục
Chuỗi, dịch vụ và doanh nghiệp nhỏ
  • Nhân viên nghỉ nhanh nên hồ sơ không kịp chốt
  • Mỗi chi nhánh dùng một mẫu hợp đồng
  • Doanh nghiệp nhỏ thiếu người chuyên trách pháp lý nhân sự
4
KPI đo lường

Bốn nhóm chỉ số theo góc nhìn quản trị.

Tài chính
  • Chưa có chỉ số chuẩn cho nhóm này
Khách hàng
  • Thời gian từ nhận việc đến ký hợp đồng
  • Mức hài lòng của nhân viên về thủ tục hợp đồng
Quy trình
  • Tỷ lệ hợp đồng ký đúng hạn
  • Tỷ lệ hợp đồng sai sót phải ký lại
  • Tỷ lệ hợp đồng hết hạn được xử lý trước hạn
Con người
  • Tỷ lệ nhân viên có hồ sơ hợp đồng đầy đủ
  • Tỷ lệ cán bộ HR được cập nhật luật lao động
5
Vai trò theo mô hình doanh nghiệp

Ai làm gì với hợp đồng lao động ở từng mô hình.

Sản xuất
  • HR hành chính: soạn, ký và lưu hợp đồng hàng loạt
  • Quản đốc xưởng: đề xuất gia hạn, điều chuyển
  • Kế toán lương: đối chiếu hợp đồng khi tính lương
Chuỗi bán lẻ
  • HR trung tâm: chuẩn hóa mẫu và kiểm soát
  • Cửa hàng trưởng: thu bản ký và gửi về trụ sở
  • HR vùng: rà soát hết hạn theo chi nhánh
Khách sạn, nhà hàng
  • HR: quản lý hợp đồng chính thức và thời vụ
  • Trưởng bộ phận: đánh giá thử việc, đề xuất ký
  • Kế toán: chi trả lương và trợ cấp
Logistics
  • HR: hợp đồng tài xế, nhân viên kho theo loại phù hợp
  • Điều phối: báo thay đổi ca, tuyến làm việc
  • An toàn lao động: bổ sung điều khoản liên quan
Xây dựng
  • HR công ty: kiểm soát hợp đồng theo dự án
  • Chỉ huy trưởng: xác nhận nhu cầu nhân lực công trường
  • Kế toán dự án: theo dõi chi phí lao động
Siêu nhỏ và nhỏ
  • Chủ doanh nghiệp: ký và quyết định điều khoản
  • Kế toán kiêm nhân sự: soạn và lưu hợp đồng
  • Tư vấn ngoài: rà soát pháp lý theo yêu cầu
Doanh nghiệp vừa
  • Trưởng phòng nhân sự: ban hành mẫu và chính sách
  • Chuyên viên HR: soạn, ký, theo dõi hết hạn
  • Pháp chế hoặc tư vấn: thẩm định điều khoản đặc thù
6
Checklist sử dụng ngay

Tick từng mục hoặc tải về file để dùng trong công việc.

Ký hợp đồng mới
  • Đã chọn đúng loại hợp đồng
  • Chức danh, lương, phụ cấp khớp thư mời nhận việc
  • Có đủ điều khoản bắt buộc
  • Nhân viên đã đọc và hiểu điều khoản
  • Ký trước ngày bắt đầu làm việc
  • Mỗi bên giữ một bản
Thử việc
  • Có thỏa thuận thử việc bằng văn bản
  • Đã giao mục tiêu và tiêu chí đánh giá
  • Có buổi trao đổi giữa kỳ
  • Đánh giá cuối kỳ có chữ ký quản lý
  • Thông báo kết quả đúng hạn
Gia hạn hợp đồng
  • Lập danh sách hợp đồng sắp hết hạn trước 45 ngày
  • Có ý kiến quản lý trực tiếp
  • Đã thông báo cho nhân viên
  • Ký mới trước ngày hết hạn
  • Cập nhật hệ thống bảo hiểm và lương
Chấm dứt hợp đồng
  • Xác định đúng căn cứ chấm dứt
  • Báo trước đúng thời hạn
  • Hoàn tất bàn giao công việc và tài sản
  • Chi trả đủ lương, phép năm, trợ cấp
  • Chốt bảo hiểm và trả giấy tờ
Nội dung mang tính tham khảo chung về kỹ năng làm việc, hãy điều chỉnh theo đặc thù công việc của bạn.