Ngày 30/9 hằng năm là Ngày Quốc tế Dịch thuật (International Translation Day) — dịp tôn vinh vai trò của người dịch trong việc kết nối ngôn ngữ, văn hóa và tri thức giữa các quốc gia. Với doanh nghiệp sản xuất có vốn đầu tư nước ngoài, nơi chuyên gia, quản lý người Nhật, Hàn, Trung, Đài Loan làm việc hằng ngày cùng công nhân Việt Nam, ngôn ngữ không chỉ là chuyện giao tiếp xã giao mà còn gắn trực tiếp với an toàn lao động và hiệu quả vận hành. Bài viết này gợi ý hoạt động nội bộ dành cho Ngày Quốc tế Dịch thuật mà bộ phận Nhân sự có thể tổ chức, vừa ghi nhận vai trò của đội ngũ phiên dịch nội bộ, vừa nhìn lại chất lượng giao tiếp đa ngôn ngữ trong nhà máy.

Nguồn gốc Ngày Quốc tế Dịch thuật

Ngày Quốc tế Dịch thuật khởi nguồn từ Liên đoàn Dịch thuật Quốc tế (FIT – International Federation of Translators), tổ chức đã duy trì ngày kỷ niệm này từ năm 1953 nhằm tôn vinh nghề dịch thuật và tăng cường sự đoàn kết giữa các dịch giả trên toàn thế giới. Phải đến hơn sáu thập kỷ sau, ngày 24/5/2017, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc mới chính thức công nhận Ngày Quốc tế Dịch thuật thông qua nghị quyết A/RES/71/288, khẳng định vai trò của dịch thuật chuyên nghiệp trong việc kết nối các quốc gia, thúc đẩy hòa bình, hiểu biết lẫn nhau và phát triển kinh tế – xã hội.

Mốc 30/9 được chọn vì đây là ngày lễ Thánh Jerome (Saint Jerome) trong lịch Công giáo — người đã dịch phần lớn Kinh Thánh sang tiếng Latin và được xem là thánh bảo trợ của giới dịch thuật. Việc gắn ngày kỷ niệm với một nhân vật lịch sử cụ thể cũng phần nào cho thấy nghề dịch thuật đã tồn tại và có giá trị từ rất lâu trước khi được chính thức hóa thành một ngày kỷ niệm quốc tế.

Bối cảnh xã hội hiện đại: dịch thuật không còn chỉ là chuyện của người dịch

So với thời điểm mới ra đời, cách xã hội nhìn nhận về dịch thuật đã thay đổi đáng kể theo ba xu hướng chính:

• Từ tôn vinh nghề chuyên môn sang tích hợp công nghệ: ý nghĩa ban đầu của ngày này là ghi nhận đóng góp của dịch giả chuyên nghiệp, nhưng hiện nay chủ đề đã mở rộng sang công nghệ dịch máy và AI hỗ trợ giao tiếp đa ngôn ngữ theo thời gian thực — từ ứng dụng dịch trên điện thoại đến các công cụ dịch trực tiếp trong cuộc họp trực tuyến.
• Từ phụ thuộc phiên dịch viên sang xây dựng văn hóa giao tiếp đa ngôn ngữ: một số doanh nghiệp đa quốc gia đang hướng đến việc xây dựng “văn hóa giao tiếp đa ngôn ngữ” trong toàn tổ chức — nơi mọi cấp quản lý đều có một mức độ ngoại ngữ tối thiểu — thay vì chỉ dựa hoàn toàn vào một vài phiên dịch viên làm cầu nối.
• Nhận thức rõ hơn về hậu quả của dịch sai lệch: có thể thấy ngày càng nhiều tổ chức nhận ra rằng một bản dịch sai lệch tài liệu kỹ thuật hoặc quy trình an toàn không đơn thuần là vấn đề ngôn ngữ, mà có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng về vận hành, thậm chí về an toàn con người.

Đây là những góc nhìn mà doanh nghiệp sản xuất có thể khai thác khi tổ chức hoạt động cho ngày này, thay vì chỉ dừng ở việc nhắc đến nghề dịch thuật nói chung.

Trong bối cảnh doanh nghiệp sản xuất: vì sao đáng được tổ chức

Tại nhiều nhà máy có vốn đầu tư nước ngoài, chuyên gia và quản lý cấp cao thường không sử dụng tiếng Việt, trong khi phần lớn công nhân trực tiếp sản xuất không sử dụng thành thạo ngoại ngữ. Khoảng cách này khiến chất lượng bản dịch — từ tài liệu quy trình, hướng dẫn vận hành máy móc, đến nội quy an toàn lao động — trở thành một yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến vận hành hằng ngày, không chỉ là vấn đề thuận tiện giao tiếp. Với từng vai trò trong doanh nghiệp, ý nghĩa của ngày này cũng khác nhau:

• CEO/chuyên gia nước ngoài: phụ thuộc vào chất lượng phiên dịch và tài liệu song ngữ để truyền đạt đúng định hướng chiến lược, chỉ đạo sản xuất đến đội ngũ quản lý và công nhân Việt Nam — sai lệch trong truyền đạt có thể khiến chỉ đạo bị hiểu sai hoặc thực hiện không đúng ý.
• Giám đốc nhà máy: là người chịu trách nhiệm cuối cùng nếu xảy ra sự cố vận hành hoặc tai nạn lao động bắt nguồn từ hiểu lầm ngôn ngữ giữa quản lý nước ngoài và công nhân, nên có động lực trực tiếp để quan tâm đến chất lượng dịch thuật tài liệu quan trọng.
• Trưởng phòng Nhân sự: thường là đầu mối quản lý đội ngũ phiên dịch nội bộ (nếu có) và tổ chức các lớp đào tạo ngoại ngữ, nên có vai trò trung tâm trong việc rà soát và cải thiện chất lượng giao tiếp đa ngôn ngữ trong toàn doanh nghiệp.
• Quản đốc/Tổ trưởng sản xuất: là người trực tiếp truyền đạt hướng dẫn công việc, tiêu chuẩn chất lượng và cảnh báo an toàn xuống công nhân — nếu phải làm việc qua phiên dịch hoặc tài liệu dịch không chuẩn xác, rủi ro hiểu sai thao tác kỹ thuật hoặc quy trình an toàn sẽ tăng lên đáng kể.
• Người lao động trực tiếp sản xuất: chịu ảnh hưởng trực tiếp nhất nếu tài liệu an toàn lao động hoặc hướng dẫn vận hành máy móc được dịch không chính xác — đây cũng là nhóm dễ gặp bất lợi nhất khi phát sinh hiểu lầm với quản lý nước ngoài mà không có kênh phản ánh phù hợp.

Một số doanh nghiệp từng ghi nhận rằng hiểu lầm ngôn ngữ giữa quản lý và công nhân có thể góp phần dẫn đến tai nạn lao động hoặc mâu thuẫn kéo dài không đáng có — những tình huống hoàn toàn có thể giảm thiểu nếu tài liệu và kênh giao tiếp được đầu tư đúng mức, tương tự những rào cản trong giao tiếp giữa văn phòng và công nhân ở doanh nghiệp sản xuất mà nhiều nhà máy đã và đang tìm cách tháo gỡ.

Gợi ý hoạt động nội bộ dành cho Ngày Quốc tế Dịch thuật

Dưới đây là một số hoạt động HR có thể tổ chức nhân dịp 30/9, phù hợp với đặc thù doanh nghiệp sản xuất có yếu tố nước ngoài:

1. Rà soát chất lượng bản dịch tài liệu an toàn lao động và nội quy quan trọng

• Nhân dịp này, HR phối hợp với bộ phận An toàn lao động (EHS) rà soát lại các tài liệu song ngữ then chốt — nội quy nhà máy, hướng dẫn vận hành máy móc, quy trình xử lý sự cố — để phát hiện những đoạn dịch tối nghĩa, dịch sát nghĩa đen gây khó hiểu, hoặc thiếu cập nhật so với bản gốc.
• Ưu tiên kiểm tra trước các tài liệu liên quan trực tiếp đến an toàn (cảnh báo hóa chất, hướng dẫn thoát hiểm, quy trình vận hành thiết bị có rủi ro cao) vì đây là nhóm tài liệu mà sai lệch dịch thuật có thể gây hậu quả nghiêm trọng nhất.

2. Tri ân đội ngũ phiên dịch nội bộ

• Tổ chức một hoạt động nhỏ (bữa ăn nhẹ, lời cảm ơn công khai từ ban lãnh đạo, hoặc quà tặng tượng trưng) để ghi nhận đóng góp của đội ngũ phiên dịch — những người thường xuyên đứng giữa hai (hoặc nhiều) ngôn ngữ, chịu áp lực truyền đạt chính xác trong các cuộc họp, đào tạo, xử lý sự cố hằng ngày mà ít khi được nhắc đến.
• Đây cũng là dịp để lắng nghe phản hồi từ chính đội ngũ phiên dịch về những khó khăn họ gặp phải — ví dụ tài liệu chuyên ngành thiếu thuật ngữ chuẩn hóa, hoặc phải dịch gấp trong tình huống khẩn cấp mà không có thời gian chuẩn bị.

3. Tổ chức lớp tiếng Anh/tiếng bản địa cơ bản ngắn cho quản lý và công nhân

• Với các nhà máy có chuyên gia nước ngoài, có thể tổ chức lớp học ngắn (vài buổi/tuần) dạy tiếng Anh giao tiếp cơ bản cho công nhân và tổ trưởng, tập trung vào từ vựng liên quan trực tiếp đến công việc và an toàn thay vì ngữ pháp học thuật.
• Song song đó, khuyến khích chuyên gia/quản lý nước ngoài học một số câu tiếng Việt cơ bản để giao tiếp trực tiếp trong các tình huống thường gặp — hành động nhỏ này thường tạo thiện cảm và giảm cảm giác xa cách giữa hai nhóm.

4. Thi tìm hiểu văn hóa giữa các nhóm quốc tịch trong nhà máy

• Tổ chức một cuộc thi hoặc buổi giao lưu tìm hiểu văn hóa, phong tục của các quốc tịch đang làm việc tại nhà máy (Nhật, Hàn, Trung, Đài Loan, Việt Nam) — có thể dưới hình thức quiz, trưng bày ẩm thực, hoặc chia sẻ ngắn về một số điểm khác biệt trong giao tiếp công sở giữa các nền văn hóa.
• Hoạt động này không nhất thiết cần đầu tư lớn, nhưng giúp cả hai phía hiểu rằng rào cản giữa họ không chỉ là ngôn ngữ mà đôi khi còn là cách diễn đạt, cách thể hiện thái độ khác nhau theo văn hóa — điều mà bản dịch đơn thuần không thể giải quyết hết.

Lưu ý khi tổ chức

• Ưu tiên độ chính xác hơn tốc độ đối với tài liệu an toàn: khi rà soát hoặc cập nhật bản dịch tài liệu an toàn lao động, không nên rút ngắn thời gian kiểm tra chỉ để kịp tiến độ — một bản dịch nhanh nhưng sai lệch có thể gây rủi ro lớn hơn nhiều so với việc chậm lại vài ngày để rà soát kỹ.
• Không nên chỉ dựa hoàn toàn vào dịch máy cho tài liệu pháp lý/an toàn quan trọng: công cụ dịch tự động có thể hỗ trợ giao tiếp thông thường, nhưng với tài liệu pháp lý, hợp đồng lao động hay quy trình an toàn, một số doanh nghiệp vẫn cần người dịch có chuyên môn rà soát lại để tránh sai lệch thuật ngữ kỹ thuật.
• Tôn trọng khác biệt văn hóa khi giao tiếp: ngay cả khi ngôn ngữ đã được dịch chính xác, cách truyền đạt vẫn có thể gây hiểu lầm nếu không tính đến khác biệt văn hóa trong giao tiếp — ví dụ mức độ trực tiếp khi góp ý, hoặc cách thể hiện sự đồng ý/không đồng ý giữa các nền văn hóa khác nhau.

Ngày Quốc tế Dịch thuật là dịp phù hợp để doanh nghiệp sản xuất có yếu tố nước ngoài nhìn lại một khía cạnh vận hành thường bị xem nhẹ: chất lượng giao tiếp đa ngôn ngữ. Một hoạt động nhỏ, được tổ chức đều đặn và đi kèm rà soát thực chất tài liệu quan trọng, có thể góp phần giảm thiểu rủi ro vận hành và củng cố niềm tin giữa quản lý và người lao động — đây cũng là một phần trong bức tranh tổng thể của công tác Quản trị nhân sự tại các nhà máy có môi trường làm việc đa quốc tịch.

Bài viết liên quan

• Rào Cản Trong Giao Tiếp Giữa Văn Phòng Và Công Nhân Ở Doanh Nghiệp Sản Xuất
• Bộ Phận Hành Chính Tiếng Anh Là Gì? Từ Vựng Chuẩn Cho Doanh Nghiệp
• Hoạt Động Nội Bộ Dành Cho Ngày Quốc Tế Từ Thiện