Ngày 23/9 hằng năm, thế giới kỷ niệm Ngày Ngôn ngữ Ký hiệu Quốc tế (International Day of Sign Languages) — một ngày ít được biết đến rộng rãi nhưng lại chạm đến một chủ đề rất thực tế trong doanh nghiệp: làm sao để mọi người lao động, kể cả người khiếm thính hoặc Điếc, đều có cơ hội được lắng nghe, được giao tiếp và được làm việc đúng năng lực. Với doanh nghiệp sản xuất — nơi quy trình vận hành dựa nhiều vào tín hiệu, hình ảnh và thao tác lặp lại — đây là dịp phù hợp để bộ phận Nhân sự nhìn lại cách tổ chức đang giao tiếp nội bộ và cách tiếp cận với người lao động khiếm thính. Bài viết này gợi ý hoạt động nội bộ dành cho Ngày Ngôn ngữ Ký hiệu Quốc tế mà HR có thể cân nhắc triển khai.
Nguồn gốc Ngày Ngôn ngữ Ký hiệu Quốc tế
Ngày Ngôn ngữ Ký hiệu Quốc tế được Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thông qua theo Nghị quyết A/RES/72/161 ngày 19/12/2017, do Hiệp hội Người Điếc Thế giới (World Federation of the Deaf – WFD) đề xuất. Ngày 23/9 được chọn vì đây chính là ngày thành lập WFD vào năm 1951 — tổ chức đại diện cho khoảng 70 triệu người Điếc trên toàn cầu. Sự kiện được tổ chức lần đầu tiên vào năm 2018.
Mục tiêu ban đầu của ngày này là nâng cao nhận thức về vai trò của ngôn ngữ ký hiệu trong việc đảm bảo quyền con người đầy đủ cho người Điếc và người khiếm thính — từ quyền được giáo dục, quyền được thông tin, đến quyền được tham gia bình đẳng vào đời sống xã hội và thị trường lao động. Đây là một ngày kỷ niệm mang tính vận động nhận thức (advocacy day), không gắn với một nghi lễ hay hình thức tổ chức cố định nào.
Bối cảnh xã hội hiện đại: từ ngôn ngữ ký hiệu đến hòa nhập toàn diện
So với thời điểm ra đời, cách xã hội tiếp cận chủ đề này đã mở rộng hơn nhiều. Ba xu hướng đáng chú ý:
- Từ công nhận ngôn ngữ ký hiệu sang phong trào hòa nhập người khuyết tật toàn diện: Câu chuyện không còn dừng ở việc công nhận ngôn ngữ ký hiệu là một ngôn ngữ chính thức, mà đã mở rộng sang phong trào hòa nhập người khuyết tật (disability inclusion) nói chung tại nơi làm việc — bao gồm cả điều chỉnh môi trường vật lý, quy trình làm việc và văn hóa tổ chức để phù hợp với nhiều dạng khuyết tật khác nhau.
- Công nghệ hỗ trợ giao tiếp phát triển nhanh: Phụ đề tự động trên video, ứng dụng dịch ngôn ngữ ký hiệu bằng AI, các thiết bị rung/đèn cảnh báo thay thế âm thanh đang dần trở nên phổ biến và dễ tiếp cận hơn, giúp việc giao tiếp với người khiếm thính không còn phụ thuộc hoàn toàn vào phiên dịch viên chuyên nghiệp.
- D&I trở thành một chỉ số ESG và thương hiệu tuyển dụng: Nhiều doanh nghiệp bắt đầu xem đa dạng – hòa nhập (Diversity & Inclusion) không chỉ là hoạt động thiện chí mà là một phần của chỉ số ESG (Environmental, Social, Governance) và là yếu tố cạnh tranh trong xây dựng thương hiệu tuyển dụng, đặc biệt với thế hệ lao động trẻ quan tâm đến giá trị xã hội của nơi làm việc.
Đây là những góc nhìn có thể khai thác thêm khi tổ chức hoạt động cho ngày này, thay vì chỉ dừng ở một buổi giới thiệu ngôn ngữ ký hiệu mang tính hình thức.
Trong bối cảnh doanh nghiệp sản xuất: vì sao đáng được tổ chức
Trên thực tế, một số nhà máy đã và có thể tiếp tục tuyển dụng lao động khiếm thính cho các vị trí phù hợp — đặc biệt là những công việc ít cần giao tiếp bằng lời, có quy trình rõ ràng, lặp lại theo bước và có thể hướng dẫn bằng hình ảnh hoặc tín hiệu trực quan. Đây là nhóm lao động thường có sự tập trung cao và ít bị phân tâm bởi tiếng ồn trong xưởng — một lợi thế thực tế ở môi trường sản xuất. Với từng vai trò trong doanh nghiệp, ý nghĩa của ngày này cũng khác nhau:
- Chủ doanh nghiệp/CEO: đây là dịp để nhìn lại chính sách tuyển dụng đa dạng như một phần của trách nhiệm xã hội doanh nghiệp, đồng thời mở rộng thêm nguồn cung lao động trong bối cảnh nhiều khu công nghiệp đang khan hiếm nhân lực phổ thông.
- Trưởng phòng Nhân sự: có thể rà soát lại mô tả công việc (JD) để xác định những vị trí phù hợp với lao động khiếm thính, đồng thời chuẩn bị quy trình phỏng vấn và onboarding có tính đến nhu cầu giao tiếp đặc thù của nhóm này.
- Quản đốc/Tổ trưởng sản xuất: là người trực tiếp phân công công việc và hướng dẫn thao tác hằng ngày, nên cần được trang bị thêm cách giao tiếp bằng hình ảnh, ký hiệu tay đơn giản hoặc ghi chú viết tay khi làm việc cùng lao động khiếm thính trong tổ.
- Người lao động trực tiếp: với người khiếm thính đang hoặc sẽ làm việc tại công ty, đây là dịp để cảm nhận sự quan tâm thực chất từ tổ chức, thay vì chỉ được xem như một trường hợp cần “thích nghi” một chiều.
- Đồng nghiệp của người khiếm thính: việc học một vài ký hiệu cơ bản không chỉ giúp công việc hằng ngày thuận lợi hơn mà còn góp phần xây dựng một môi trường làm việc cởi mở, nơi sự khác biệt được nhìn nhận bình thường thay vì tạo khoảng cách.
Gợi ý hoạt động nội bộ dành cho Ngày Ngôn ngữ Ký hiệu Quốc tế
Một số hoạt động HR có thể cân nhắc tổ chức, tùy vào quy mô và nguồn lực của doanh nghiệp:
1. Buổi giới thiệu và học vài ký hiệu cơ bản cho toàn nhà máy
- Tổ chức một buổi ngắn 30-45 phút giới thiệu Ngôn ngữ ký hiệu Việt Nam, dạy một số ký hiệu thông dụng trong công việc hằng ngày như “xin chào”, “cảm ơn”, “nghỉ giải lao”, “cần giúp đỡ”, “nguy hiểm”.
- Có thể mời một số nhân viên khiếm thính đang làm việc tại công ty (nếu có và họ đồng ý tham gia) cùng hướng dẫn, giúp buổi học gần gũi và thực tế hơn.
2. Rà soát bảng chỉ dẫn an toàn và quy trình để dễ hiểu bằng hình ảnh
- Kiểm tra lại các bảng chỉ dẫn an toàn, sơ đồ thoát hiểm, hướng dẫn vận hành máy móc xem đã đủ trực quan bằng hình ảnh, màu sắc, ký hiệu hay còn phụ thuộc quá nhiều vào chữ viết và thông báo bằng loa.
- Đây cũng là dịp phối hợp với đội an toàn lao động để bổ sung đèn cảnh báo, tín hiệu rung hoặc đèn nhấp nháy tại các khu vực cần cảnh báo khẩn cấp, thay vì chỉ dùng còi hoặc loa phát thanh.
3. Mời chia sẻ từ tổ chức hỗ trợ người khiếm thính địa phương
- Liên hệ các hội người Điếc, trung tâm hỗ trợ người khiếm thính tại địa phương để mời đến chia sẻ về đời sống, nhu cầu giao tiếp và cách doanh nghiệp có thể đồng hành cùng nhóm lao động này.
- Đây cũng là kênh hữu ích nếu doanh nghiệp muốn tìm hiểu thêm về nguồn ứng viên khiếm thính phù hợp cho các vị trí đang tuyển.
4. Xem xét mở rộng tuyển dụng vị trí phù hợp cho lao động khiếm thính
- Rà soát lại các vị trí trong dây chuyền có thể phù hợp với lao động khiếm thính — thường là các công việc có quy trình cố định, ít cần trao đổi bằng lời, có thể hướng dẫn qua hình ảnh minh họa hoặc video có phụ đề.
- Chuẩn bị sẵn một số tài liệu hướng dẫn công việc dạng hình ảnh/infographic để rút ngắn thời gian đào tạo khi có ứng viên khiếm thính ứng tuyển.
Lưu ý khi tổ chức
- Tránh hoạt động mang tính trình diễn: một buổi học ký hiệu vui vẻ sẽ không có nhiều ý nghĩa nếu sau đó bảng chỉ dẫn an toàn hay quy trình làm việc vẫn không thay đổi gì — nên ưu tiên những cải thiện thiết thực, dù nhỏ, hơn là một sự kiện chỉ diễn ra một lần rồi thôi.
- Đảm bảo tính thiết thực: việc rà soát và cải thiện bảng biển, sơ đồ an toàn để thực sự dễ hiểu hơn bằng hình ảnh nên được xem là kết quả cụ thể cần đạt được sau ngày này, chứ không chỉ là nội dung trình bày trong buổi họp.
- Tôn trọng nhu cầu riêng tư: nếu công ty đang có người lao động khiếm thính, cần hỏi ý kiến và tôn trọng mong muốn của họ trước khi mời chia sẻ hoặc đưa hình ảnh lên truyền thông nội bộ — một số người có thể không muốn được nhắc đến như một “ví dụ minh họa”.
Ngày Ngôn ngữ Ký hiệu Quốc tế là một dịp nhỏ nhưng có thể mở ra một cách nhìn khác về nguồn lao động mà doanh nghiệp sản xuất đôi khi chưa để ý đến. Khi bảng chỉ dẫn được thiết kế dễ hiểu hơn bằng hình ảnh, khi một vài ký hiệu cơ bản được nhiều người trong xưởng biết đến, môi trường làm việc không chỉ thân thiện hơn với người khiếm thính mà còn rõ ràng, an toàn hơn cho tất cả mọi người lao động — đây cũng là một phần trong bức tranh tổng thể của công tác Quản trị nhân sự hướng đến một nơi làm việc hòa nhập và bền vững.